# atulthakur.com


## Posts

- [योग आणि व्यसनमुक्ती - २ - सहचरींनी योगाभ्यास का करावा](https://atulthakur.com/%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a5%a8-%e0%a4%b8%e0%a4%b9%e0%a4%9a/): संशोधनाच्या दरम्यान असे दिसून आले आहे की घरात व्यसन असेल तर सहचरींची मानसिक स्थिती अनेकदा ढासळलेली असते कारण प्रचंड शारिरीक आणि मानसिक त्रास असतो. इतका की काहींच्या मनात आत्महत्येचे विचारही आलेले असतात. व्यसन या आजाराचे वेगळेपणही येथे लक्षात घेणे आवश्यक आहे. उपचार घेतल्यावर सर्व काही संपत नाही. उलट तेथूनच खर्‍या अर्थाने प्रवास सुरु झालेला असतो. अशावेळी सहचरींनी मनावर संयम ठेवणे महत्त्वाचे असते. एखादा वावविवाद, भांडण यामुळे सारी मेहनत पाण्यात जाऊ शकते. व्यसनमुक्तीच्या मार्गावर माणूस चालु लागला तरीही मनात संशय, भीती असतेच. आपल्या माणसाला थोडाजरी उशीर झाला तर मनात संशयाची पाल चुकचुकतेच. याचं कारण अनेक वर्षे अपेक्षाभंग झालेला असतो. अशावेळी मनस्थिती…
- [अस्वीकाराचा स्वीकार – डॉ. आनंद नाडकर्णी](https://atulthakur.com/%e0%a4%85%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a5%80%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a5%80%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%a1%e0%a5%89/): आज पार्किन्सन्स मित्रमंडळाच्या वर्धापनदिनानिमित्त डॉ. आनंद नाडकर्णी यांचे विचार ऐकण्याचा योग आला. त्यांची पुस्तके वाचत असतो. पण प्रत्यक्ष त्या व्यक्तीकडून त्यांचे विचार ऐकण्याची मजा वेगळीच असते. मुक्तांगणच्या संघर्ष सन्मान पुरस्कारामध्ये डॉक्टरांना बोलताना ऐकले आहे. पण ते वेगळ्या भूमिकेत. येथे त्यांनाच प्रश्न विचारले जात होते. डॉक्टरसाहेबांच्या बोलण्यात सहजपणे एखादा अतिशय महत्वाचा मुद्दा येतो असा माझा अनुभव आहे. एकदा मुक्तांगणला ते बोलत असताना विलपॉवरपेक्षा विलिंगनेस महत्वाची हा मुद्दा त्यांनी मांडला होता. आज एका प्रश्नाला उत्तर देताना त्यांनी अस्वीकाराचा स्वीकार अशा शब्दप्रयोग केला. आणि तो शब्द माझ्या मनात रुतून बसला. कुठलाही गंभीर आजार झाल्यावर दुःख होणं, हताश होणं, नैराश्य येणं, हे आपल्याच वाट्याला…
- [सकारात्मकता पेरणारी माणसे - निलिमा बोरवणकर](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%95%e0%a4%a4%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%87%e0%a4%b0%e0%a4%a3%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a4%b8/): शैक्षणिक क्षेत्रात अनेक सेमिनार्समध्ये विद्वानांची अनेक भाषणं ऐकण्याचा योग आला. बहुतांशी चर्चांमध्ये टिकेचा सूर होता. विषय कुठलाही असो. जेव्हा तो शेक्षणिक वर्तूळात चर्चिला जातो तेव्हा त्याच्या सर्व बाजू तपासल्या जातात. त्यामुळे एखाद्या मुद्द्याला लावून धरणारे जितके विद्वान असतात तितकेच त्यावर प्रखर टिका करणारेही आढळतात. माझे संशोधन व्यसनमुक्ती आणि स्वमदत गटांवर झाले आणि ते अजूनही संपलेले नाही. नवनविन गोष्टी उजेडात येत राहतात. अशा विषयांवर काम करीत असताना सकारात्मकतेचं महत्त्व लक्षात आलं. एखादा लेख, एखादी मुलाखत, एखादा प्रशंसेचा शब्द, एखादी पाठीवर पडलेली कौतूकाची थाप ही माणसाला फार मोठी उर्जा आणि सकारात्मक प्रेरणा देऊ शकते हे लक्षात आलं. त्यामुळे व्यसनमुक्ती आणि स्वमदतगट क्षेत्रात…
- [मागोवा अभिनवगुप्ताचा...](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%97%e0%a5%8b%e0%a4%b5%e0%a4%be-%e0%a4%85%e0%a4%ad%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%b5%e0%a4%97%e0%a5%81%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a4%be/): प्राचिन भारतात अनेक मान्यवर, आदरणीय विद्वान होऊन गेले. त्यातील काहींचे काम इतके प्रचंड आणि जबरदस्त आहे आहे की त्यांच्याशी कदाचित मतभेद असु शकतील मात्र त्या विषयात त्यांना टाळून पुढे जाता येत नाही. दहाव्या शतकातील अभिनवगुप्त हा बहुधा काव्यशास्त्राच्या प्रांतात एकमुखाने मान्यताप्राप्त असलेला विद्वान. भारताचा काश्मीर हा भाग फक्त पृथ्वीवरील नंदनवन म्हणून नावाजला गेला असला तरी फार पूर्वीपासून येथे संस्कृत विद्वानांची परंपरा आहे. अभिनवगुप्ताचे पूर्वज जरी काश्मीरनिवासी नसले तरी ते काश्मीरात येऊन राहिले आणि येथेच अभिनवगुप्ताचा जन्म झाला. पुढे अभिनवगुप्त काश्मीरी शैव परंपरेचा तत्त्वज्ञ, तंत्रशाखेचा आचार्य आणि काव्यशास्त्रातील विद्वान म्हणून ओळखला गेला. एकाचवेळी आपल्या आयुष्यात अगदी वेगवेगळ्या शाखांमध्ये ज्याला “पाथ ब्रेकींग”…
- [योग आणि व्यसनमुक्ती - ४ - योग खरंच सर्वांसाठी आहे का?](https://atulthakur.com/%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a5%aa-%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97/): हा प्रश्न अनेकांना चमत्कारिक वाटण्याची शक्यता आहे. पण एक योगशिक्षक म्हणून काही वर्षे मला जो अनुभव आला आहे त्यावरून या प्रश्नाचा मला खरोखर गंभीरपणे विचार करावासा वाटतो. पातंजल योगसूत्रात योग कुणाला साध्य होईल याबद्दल सांगताना भगवान पतंजली म्हणतात दीर्घकाल, निरंतर आणि आदरसहीत योगाभ्यास केल्यास तो दृढ होतो. मात्र समाजात जर पाहिलं तर वेगळंच चित्र दिसून येतं. योग ही एक जीवनशैली आहे. तिचा अंगिकार जीवनशैली म्हणूनच करावा लागतो. व्यसनमुक्तीसाठी योगाभ्यास करणार्‍यांनी तर योग हा जीवनशैली म्हणूनच स्वीकारणे अपेक्षित आहे. पण माणसे योग वर्गात येतात आणि पहिला प्रश्न विचारतात “आम्हाला हे किती दिवस करावे लागेल?” काहींना योग हे वय वाढल्यावर करण्याची गोष्ट…
- [योगाभ्यासाची आवश्यकता](https://atulthakur.com/%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97%e0%a4%be%e0%a4%ad%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%86%e0%a4%b5%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%95%e0%a4%a4%e0%a4%be/): व्यसनमुक्तीसाठी योगाभ्यास कितपत उपयोगी पडू शकेल यावर मतमतांतरे असू शकतात. मात्र मुक्तांगणमध्ये योगाभ्यास हा व्यसनमुक्तीतील उपचारांचा एक भाग आहे आणि तो तेथे नियमितपणे घेतला जातो अशी माझी माहिती आहे. व्यसनाचे असंख्य पैलू पाहताना, त्यांचा अभ्यास करताना हे जाणवते की व्यसनात दीर्घ काळ घालवलेली माणसे शारिरीक आणि मानसिक स्तरावर खचलेली असू शकतात. त्यांना या दोन्ही स्तरांवर निरोगी होण्यासाठी योगाभ्यासाची मदत होऊ शकेल अशी माझी प्रामाणिक समजूत आहे. बाहेर असंख्य तर्‍हेचे व्यायाम आणि साधने उपलब्ध असताना योगाभ्यासाचीच शिफारस आम्ही का करीत आहोत असा प्रश्न येथे काहींना पडण्याची शक्यता आहे. त्या प्रश्नाचे उत्तर असे की योगाभ्यासाची सुरुवात ही अगदी साध्या सोप्या आसनांपासून होते.…
- [योगवासिष्ठ आणि समुपदेशन](https://atulthakur.com/%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a5%8d%e0%a4%a0-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%aa%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b6%e0%a4%a8/): योगवासिष्ठातील दैव आणि पौरुष प्रयत्नाचे वर्णन मुमुक्षु प्रकरणात आले आहे. त्यात निरनिराळ्या उदाहरणांच्या सहाय्याने पौरुषप्रयत्न कसा वरचढ असतो हे समजवून सांगण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे. अनेकदा असं वाटतं की मानसिक आरोग्याच्या क्षेत्रात असे दृष्टांत, उपमा यांचा सढळ हस्ते वापर केला जावा. जरी योगवासिष्ठ हे प्रामुख्याने अद्वैत तत्वज्ञान प्रस्थापित करत असले आणि मनोनाश हा त्याचा उद्देश असला तरी त्यात अनेक गोष्टी असा आहेत ज्या समुपदेशनात वापरता येतील. ज्याला आपण नशीब म्हणतो ते देखील पूर्वजन्माचे कर्मच असते असे सांगून दैववादाचा त्यात निकाल लावला आहे. आणि या जन्मातील कर्माचा जोर वाढवल्यास आधीच्या जन्मातील कर्माचा प्रभाव जो दैवाच्या रुपाने आपल्याला अनुभवास येत असतो तो…
- [हठं विना राजयोगो...](https://atulthakur.com/%e0%a4%b9%e0%a4%a0%e0%a4%82-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be-%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97%e0%a5%8b/): हठं विना राजयोगो राजयोगं विना हठः|न सिध्यति ततो युग्ममानिष्पत्ते समभ्यसेत्|| हठप्रदीपिकेतल्या द्वितीय उपदेशातील शहात्तराव्या श्लोकाचा हा भाग आहे. सर्वसाधारण योगाभ्यासी मंडळींना हठप्रदीपिका माहीत नसली आणि त्यावाचुन फारसं काही अडत नसलं तरी या लिखाणाच्या अनुषंगाने त्याबाबत थोडं स्पष्टीकरण आवश्यक आहे. परंपरेत योगाचे अनेक प्रकार मानले जातात. राजयोग, हठयोग, ध्यानयोग, नादयोग वगैरे. यापैकी हठयोग व राजयोग हे प्रमुख दोन मार्ग अनुक्रमे शरीर व मनाशी संबंधीत आहेत. याचा अर्थ हा की हठयोग हा प्रामुख्याने, शरीर, शारीरिक आसने, प्राणायाम, धौति, नेती, बस्तिसारख्या क्रिया यादिशेने जाणारा मार्ग, तर राजयोग हा मन, चित्त, बुद्धी, वृत्ति, यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान याकडून समाधिकडे नेणारा मार्ग…
- [पार्किन्सन्स मित्रमंडळ, एक आकलन - १](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b8-%e0%a4%ae%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%82%e0%a4%a1%e0%a4%b3/): स्वमदत गट हा संशोधनाचा विषय घेतला तेव्हा हा विषय अफाट आहे याची थोडी कल्पना आली होती. मात्र या विषयात आजारागणिक प्रचंड गुंतागुंत आहे हे तेव्हा तितकेसे लक्षात आले नव्हते. प्रत्येक स्वमदत गट हा गंभीर समस्येसाठी कार्यरत असला आणि बहुतेक स्वमदत गटांची काम करण्याची पद्धत जी काही अंशी सारखी असली तरी त्यात खुप वैविध्य देखिल आहे. काम करण्याची पद्धत सारखी याचा अर्थ स्वमदत गटात विशिष्ट आजार असलेली किंवा समस्या असलेली माणसे एकत्र येऊन एकमेकांना मदत करतात. त्यांच्या नियमित सभा होतात, त्यांच्या गटातर्फे तज्ञांना बोलावून व्याख्याने ठेवली जातात. त्यांच्या सहली निघतात. सभासदांचा कमीत कमी खर्च होईल असे उपचार सुचवले जातात. अशा अनेक…
- [स्वमदत गट एक कल्पतरु - १](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%ae%e0%a4%a6%e0%a4%a4-%e0%a4%97%e0%a4%9f-%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a4%a4%e0%a4%b0%e0%a5%81-%e0%a5%a7/): स्वमदत गट अथवा सपोर्ट ग्रूप हा अलिकडे गंभीर आजारांवरील उपचारांचा एक महत्वाचा भाग होऊ लागला आहे. तरीही याबाबत आपल्या समाजात पुरेशी जागरुकता नाही. सपोर्ट ग्रूप म्हटले म्हणजे काहींना फक्त AA म्हणजे व्यसनाधीन लोकांसाठी चालवल्या गेलेल्या अल्कॉहॉलिक ऍनॉनिमस सारख्या संस्थांच्या सभाच आठवतात. खरं सांगायचं तर ज्यांच्या घरात व्यसन असते त्यांनाही या माहित असतील असे सांगता येत नाही. मात्र आता आपल्याकडे अनेक गंभीर आजारांवर स्वमदतगट चालवले जातात. त्यांची माहिती असल्यास आपल्याला आजारांसाठी त्यांची मदत होऊ शकते. या लेखमालेत अशाच गटांची माहिती देण्याचा विचार आहे. त्यासोबत त्यांच्या वेबसाईटचा पत्ताही देण्यात येईल म्हणजे त्या ग्रूपची कुणाला जास्तीची माहिती हवी असल्यास अथवा त्यात सामिल व्हायचे…
- [सूर निरगस हो...](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a5%82%e0%a4%b0-%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a4%97%e0%a4%b8-%e0%a4%b9%e0%a5%8b/): रविवारी आमच्या पार्किन्सन्स मित्रमंडळाचा मेळावा होता. माझ्यासाठी यावेळचे खास आकर्षण होते शुभार्थींनी केलेले नृत्य. याबद्दल अगदी आधीपासून ऐकले होते. ऋषिकेश पवार हे या नृत्याचे वर्ग निःशूल्क घेत असतात. आणि त्यामुळे अनेकांना चमत्कार वाटावा असे फायदे झालेले ऐकले होते. स्वतः ऋषिकेश पवार दुसरीकडे व्यस्त असल्याने त्यांची भेट त्या दिवशी झाली नाही. मात्र त्यांचे सहकारी तितक्याच समर्पित भावनेने काम करताना पाहिले आणि वाटलं या एकंदर उपक्रमाविषयी थोडी माहिती घ्यावी. शोभनाताईंनी तन्वी हेगडे यांचा नंबर दिला. तन्वी यांच्याशी बोललो आणि काही वेळातच लक्षात आले की या उपक्रमाचा आवाका फारच मोठा आहे. आमच्या मंडळामुळे मला फक्त पार्किन्सन्सबद्दलच ठावूक होते. पण त्यांची संस्था निरनिराळ्या वयोगटातील…
- [योग आणि व्यसनमुक्ती - १ - एका शक्यतेची ओळख](https://atulthakur.com/%e0%a4%af%e0%a5%8b%e0%a4%97-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a5%a7-%e0%a4%8f%e0%a4%95%e0%a4%be/): मुक्तांगणमध्ये योगाभ्यास हा व्यसनमुक्तीतील उपचारांचा एक भाग म्हणून रुग्णमित्रांकडून करवून घेतला जातो. मुक्तांगणच्या संस्थापक डॉ. अनिता अवचट या स्वतः योगाभ्यास करीत. या लेखमालेत आपल्याला योगाभ्यास हा रुग्णमित्रांसाठी कसा उपयोगी पडू शकेल ते पाहायचं आहे. व्यसन आणि व्यसनमुक्ती या दोन्ही गोष्टी ज्याप्रमाणे अनेकपदरी आहेत त्याचप्रमाणे योगाभ्यासाचेही अनेक पदर आहेत, योगाभ्यासाच्या अनेक परंपरा आहेत. नवनवीन गोष्टी योगाभ्यासात समाविष्ट झाल्या आहेत. कालानुरुप योगाभ्यास करण्याचे स्वरुपही बदलत चालले आहे. इंटरनेटवर योगाभ्यास कसा करावा याचे असंख्य विडियोज उपलब्ध आहेत. पुस्तके तर यापूर्वीपासूनच लोकांना माहित आहेत. तर येथे नवीन काय असणार हा प्रश्न अनेकांना पडण्याची शक्यता आहे. येथे योगाभ्यास हा व्यसनमुक्तीच्या दृष्टीकोणातून पाहिला जाणार आहे ही…
- [छंदांविषयी – अनिल अवचट….एका हिमनगाचं दर्शन](https://atulthakur.com/%e0%a4%9b%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a4%af%e0%a5%80-%e0%a4%85%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b2-%e0%a4%85%e0%a4%b5%e0%a4%9a%e0%a4%9f-%e0%a4%8f/): अनिल अवचटांची पुस्तके त्यातील सामाजिक आशयामुळे सुरुवातीपासुनच वेगळी वाटली होती. त्यातुन त्यांची “रिपोर्ताज” प्रकारची शैली आवडुन गेली. त्यांचं मिळेल ते पुस्तक वाचत सुटलो. त्यापुस्तकांमधुन सामाजिक प्रश्नांबरोबरच अवचटदेखिल उलगडत गेले. प्रत्येक प्रश्नांबद्दल त्यांना असलेली बांधिलकी, समाजातल्या खालच्या थरातील लोकांबद्दलचा अस्सल जिव्हाळा आणि त्यांच्याबाबत ठरवलेल्या तत्वांचं चोख पालन पाहुन अवचटांबद्दल फक्त आणि फक्त अतीव आदरच वाटला. स्वतःच्या मुलींना साधारण शाळांमध्ये पाठवणे, त्यांना झोपडपट्टीतल्या मुलांबरोबर खुशाल मिसळु देणे, अशा किती गोष्टी सांगाव्यात? त्यानंतर येतो तो मुक्तांगणचा व्याप आणि त्यात अवचटांचे सर्वार्थाने झोकुन देणे. डॉ.सुनंदा अवचटांचा करारी स्वभाव, पतीला त्यांनी दिलेली साथ, अवचटांचं सर्वार्थाने त्यांच्यावर अवलंबुन राहाणं, आपल्या पत्नीचा अनेक बाबतीतला थोरपणा मोकळेपणाने मान्य…
- [रंग माझा वेगळा – डॉ. माया तुळपुळे](https://atulthakur.com/%e0%a4%b0%e0%a4%82%e0%a4%97-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9d%e0%a4%be-%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%97%e0%a4%b3%e0%a4%be-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%a4%e0%a5%81/): काल मुक्तांगणला जाण्याआधी शिवाजीनगरला उतरायचे होते. आनंदयात्रीसाठी डॉ. माया तुळपुळे यांची मुलाखत घ्यायची होती. “व्यसनाच्या पलिकडले” सदरात आम्ही व्यसनाहुनही भयंकर अशा संकटांना यशस्वीपणे तोंड देणार्‍यांची ओळख करुन देत असतो. मुलाखतीच्या संदर्भात आधी त्यांच्याशी फोनवर बोललो होतो. मायाताईंनी दहाची वेळ दिली होती. सगळा मामला कठिण दिसत होता. कारण मी मुंबईहुन जाणार होतो. इंटरसिटी शिवाजीनगरला पोहोचणारच दहाच्या सुमाराला, तेथुन कर्वेनगर आणि मग सहवास सोसायटी, सहवास हॉस्पिटल आणि मायाताईंची मुलाखत. इंटरसिटी वेळेवर पोहोचली. पण कधी नव्हे ते टीसीने थांबवले. तेथे थोडा वेळ गेला. मग रिक्षाने साडेदहाच्या सुमाराला इष्टस्थळी पोहोचवले. अकराला माझी ओपिडी सुरु होते असे मायाताई म्हणाल्या होत्या. अर्ध्या तासात मुलाखत कशी होणार…
- [चंदनाचे हात, पायही चंदन – डॉ. अनिता अवचट](https://atulthakur.com/%e0%a4%9a%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%87-%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a4-%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%9a%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a4%a8-%e0%a4%a1/): तुकाराम महाराजांनी आपल्या अभंगात सज्जनांचे एक महत्वाचे लक्षण विशद केले आहे. ते म्हणतात चंदनाचे हात, पायही चंदन. चंदन वृक्षाचे मूळ, खोड, सारे काही चंदनच असते. पुढे ते म्हणतात परिसाचे कुठलेच अंग हीन नसते. दिव्यात कुठेही अंधःकाराला जागा नसते. साखर सगळीकडून गोडच लागते. त्याचप्रमाणे सज्जन हे सर्वबाजूंनी सज्जनच असतात. त्यांच्यात अवगुण शोधूनही सापडत नाही. या अभंगातील तुकाराम महाराजांना अभिप्रेत असलेली सज्जनांची लक्षणं पाहिली की मला आमच्या मोठ्या मॅडम म्हणजे डॉ. अनिता अवचट आठवतात. चंदनाचे झाड सर्व बाजूंनी चंदनच असते तसे मोठ्या मॅडमचे सारे व्यक्तीमत्वच सेवाव्रती होते. मुक्तांगणच्या संस्थापक असलेल्या मोठ्या मॅडमनी आयुष्याची शेवटची काही वर्षे ब्रेस्टच्या  कर्करोगाशी झूंज दिली. व्यसनमुक्तीचे काम…
- [मार्तंड जे तापहिन...](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%82%e0%a4%a1-%e0%a4%9c%e0%a5%87-%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%aa%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a8/): ज्ञानदेव महाराजांनी ज्ञानेश्वरीच्या अठराव्या अध्यायात समारोप करताना सुप्रसिद्ध पसायदान लिहिले आहे. त्यात त्यांनी संतांची तुलना ताप नसलेल्या सूर्याशी केली आहे. म्हणजे संत असे सूर्य आहेत जे प्रकाश देतात, उबही देतात मात्र काही वेळा लौकिक सूर्याचा जो असह्य ताप होतो तो मात्र यांच्यापासुन होत नाही. बाबाच्या पुस्तकातुन अनेकदा आईंबद्दल (डॉ. अनिता अवचट) वाचले आणि आता त्यांच्याबद्दल विचार करताना हिच उपमा आठवते. आपल्या विषयात त्या ज्ञानसूर्यासारख्या प्रखर होत्या. त्यांच्या वागण्यातुन अनेकांना प्रेरणा मिळत असे. आज अनेकजण फक्त आईंना शब्द दिला आहे म्हणुन निर्व्यसनी राहिले असतील. आईंबरोबर काम केलेली मंडळी आजही मुक्तांगणमध्ये त्यांच्या हकिकती एखाद्या देवाबद्दल बोलावे या तर्‍हेने सांगत असतात. आई म्हणजे…
- [मनापासून - १ - मानसोपचाराचा मागोवा](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%82%e0%a4%a8-%e0%a5%a7-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%b8%e0%a5%8b%e0%a4%aa%e0%a4%9a%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a4%be/): मानसशास्त्राचा एक विद्यार्थी म्हणून मानसोपचारांबद्दल कुतुहल होतंच. पुढे व्यसनमुक्तीक्षेत्रात काम करु लागल्यावर आणि मानसशास्त्रात शिक्षण झाल्यावर हे कुतुहल आणखी वाढीला लागलं. यशावकाश सीबीटी म्हणजे Cognitive behavioural Therapy चे शिक्षण घेतले. आणि मानसोपचारांचे दार किलकिले झाले. मानवी स्वभावाचा चिवटपणा आणि तो बदलणे किती कठीण आहे याचा अंदाज व्यसनमुक्तीक्षेत्रात काम करताना आलाच होता. मात्र त्या दुर्घट स्वभावावर मात करुन मानसोपचार तज्ञ आणि समुपदेशक मनोविकाराला आळा घातलात हे पाहिले आणि या एकंदर उपचारांचे महत्व लक्षात आले. “मनापासून” या लेखमालेत मानसोपचारांची माहिती देण्याचा मानस आहे. आपल्याकडे मनाच्या आजारांवर इलाज करताना प्रामुख्याने औषधे आणि समुपदेशन अशा दोन उपाययोजना केल्या जातात. त्यापैकी औषधे हे मानसोपचारतज्ञ (सायकियाट्रीस्ट)…
- [रुईयात रंगलेले जांभूळ आख्यान](https://atulthakur.com/%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%88%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%a4-%e0%a4%b0%e0%a4%82%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a5%87%e0%a4%b2%e0%a5%87-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%ad%e0%a5%82%e0%a4%b3-%e0%a4%86%e0%a4%96/): रुईया महाविद्यालयाने आयोजित केलेल्या महाभारत महोत्सवाची सांगता लोकशाहीर विठ्ठल उमप यांच्या जांभूळ आख्यानाने होऊन दोन दिवस चाललेल्या या उत्सवाने कळस गाठला. महाभारतातील कथांशी, त्यांच्यातील पात्रांशी निगडीत असलेल्या अनेक कथा जनमानसात प्रचलित आहेत ज्या कदाचित महाभारताच्या चिकित्सक आवृत्तीने प्रक्षिप्त ठरवल्या असतील. मात्र या लोककथांचे आपले महत्त्व आहे. समाजमन महाभारताचा विचार कशा तर्‍हेने करते याचे चित्र या कथांमध्ये दिसते. महाभारतातील कर्ण ही एक गुंतागुंतीची व्यक्तीरेखा. महाभारतातील खलनायक येथपासून ते महाभारतातील सर्वात दुर्दैवी व्यक्ती येथपर्यंत करणचे जीवन असंख्य कलाकारांनी चितारले असेल. अशा या देखण्या कर्णावर भाळलेली द्रौपदी हा जांभूळ आख्यानाचा विषय. महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेत गोंधळाचे स्थान महत्त्वाचे आहे. आणि त्यात अनेक आख्याने सांगितली…
- [इंडियन पोएटिक्स, सम इनसाईटस सम क्वेश्चन्स - डॉ. सरोज देशपांडे](https://atulthakur.com/%e0%a4%87%e0%a4%82%e0%a4%a1%e0%a4%bf%e0%a4%af%e0%a4%a8-%e0%a4%aa%e0%a5%8b%e0%a4%8f%e0%a4%9f%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b8-%e0%a4%b8%e0%a4%ae-%e0%a4%87%e0%a4%a8%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%88/): एशियाटीक सोसायटीच्या दरबार हॉलमध्ये २८ जानेवारीला संध्याकाळी साडेपाच वाजता पोहोचलो. डॉ. सरोज देशपांडे यांचे “इंडियन पोएटिक्स, सम इनसाईटस सम क्वेश्चन्स” या विषयावर व्याख्यान होते. जुन्याकाळात घेऊन जाणार्‍या त्या वास्तूत साधारण सहाच्या सुमारास महामहोपाध्याय काणे इन्स्टीट्युटच्या अध्यक्षा डॉ. परिणिता देशपांडे मॅडमनी वक्त्यांची ओळख करुन दिली आणि व्याख्यान सुरु झाले. विद्वात्ता म्हणजे काय, माणसाचे एखाद्या विषयावर प्रभुत्व असणे म्हणजे काय असते याचा प्रत्यय आला. अतिशय सहज, ओघवत्या भाषेत बाई काव्याशास्त्रातले श्लोक उधृत करत सुललित इंग्रजीत बोलत होत्या. त्याबरोबरच उत्तरराम चरीत, मेघदूतातली अवतरणे ही सहजपणे अवतरत होती. काव्यशास्त्र हा तसा तांत्रिक विषय. देशपांडे बाईंनी आपले म्हणणे मांडताना भरत, भामहा पासुन ते साहित्यदर्पणकार विश्वनाथापर्यंत…
- [आत्मषटकम् - डॉ. गौरी माहुलीकर आणि एका हृद्य सोहळ्याची गोष्ट](https://atulthakur.com/%e0%a4%86%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%b7%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a4%ae%e0%a5%8d-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%97%e0%a5%8c%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%81%e0%a4%b2%e0%a5%80/): २६ मे रोजी दहिसरच्या विद्यामंदिर शाळेत डॉ. गौरी माहुलीकरांचे आदी शंकराचार्यांच्या “आत्मषटकम्” वर व्याख्यान झाले. आणि नुकताच त्यांनी केरळातील वेलियानाड या गावी उभारल्या जात असलेल्या युनिव्हर्सिटीत डीन ऑफ फॅकल्टी म्हणून कार्यभार सांभाळला त्याबद्दल त्यांचा सत्कार सोहळाही पार पडला. दहिसरमधील संस्कृतप्रेमींची “संस्कृतार्णव” ही संस्था, संस्कृतभारती, संस्कृतभाषा संस्था आणि विद्यामंदिर यांनी एकत्र येऊन आयोजिलेला हा अतिशय रेखीव आणि नेटका असा कार्यक्रम होता. संस्कृतार्णवच्या श्री. तन्ना सरांनी करून दिलेली संस्थेची यथोचित ओळख, कौस्तुभ यांचे सुरेख निवेदन, डॉ. भालचंद्र नाईक यांनी माहुलीकरमॅडम यांचा करून दिलेला हृद्य परिचय, त्यानंतर माहुलीकर मॅडमचे आत्मषटकम् वरील व्याख्यान असा हा कार्यक्रम रंगत गेला. त्यानंतर सत्कारसोहळा झाला. त्यात माहुलीकरमॅडमना चाफ्याच्या…
- [विष](https://atulthakur.com/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b7/): रघुनाथरावांनी समोर पाहिले. प्रसिद्ध मानसोपचारतज्ञासमोर ते बसले होते. अगदी तरणा डॉक्टर होता. कानावर शब्द पडत होते. “आयुष्यात आपल्याला हवं ते सारं मिळतंच असं नाही. मात्र सकारात्मक विचार असतील तर आहे त्यातूनच आपण पुढे जाऊ शकतो. तुम्ही तर कितीतरी मोठी झेप आयुष्यात घेतली आहे. साध्या केबल ऑपरेटर्सपासून सुरुवात करून आज मोठ्या कंपनीचे मालक झालात. जुन्या गोष्टीचं ओझं बाळगण्यात अर्थ नसतो…” शब्द अस्पष्ट होत गेले. रघुनाथरावांसमोर अण्णा आले. “रघ्या, कारखानीसांचं घड्याळ नेऊन दे आज” अण्णांचा तो आवाज कानी पडला की रघुला आपल्या आयुष्यात एक अभेद्य भिंत समोर उभी ठकल्यासारखं वाटत्त असे. अण्णांच्या रुपाने त्याच्यासमोर भिंतच उभी होती. रघुला ज्या गोष्टींची मनापासून तिटकारा…
- [भुंगा](https://atulthakur.com/%e0%a4%ad%e0%a5%81%e0%a4%82%e0%a4%97%e0%a4%be/): आश्रमातून बाहेर पडलेला तो तालवृक्षासारखा उंच तरुण झपझप चालत होता. अंगावरच्या घामेजलेल्या वस्त्रांचं त्याला काहीच भान राहिलं नव्हतं. चेहरा विचारांमुळे व्यग्र झालेला दिसत होता. मांडीवर ओघळलेला रक्ताचा ओहोळ आता सुकून गेला होता. ओलेपणामुळे अंगाला चिकटलेल्या वस्त्रांतून त्याचा बलदंडपणा नजरेत भरत होता. चेहरा व्यग्र झाला असला तरी त्याचे असामान्य देखणेपण लपत नव्हते. वाटेत त्याच्या समोर कुणी आलेच तर त्याला झुकून वंदन करीत होते. कारण हा कुणीतरी राजपुरुष आहे हे त्यांना आतून जाणवत होते. “तू माझ्याशी खोटे बोललास. तू ब्राह्मण नाहीस. इतकी सहनशक्ती ब्राह्मणात असूच शकत नाही.” गुरुदेवांचे जळजळीत शब्द त्याच्या कानात घुमु लागले. थकलेले गुरुदेव त्याच्या मांडीवर डोके ठेवून झोपले आणि…
- [दंश](https://atulthakur.com/%e0%a4%a6%e0%a4%82%e0%a4%b6/): मयसभेच्या पायरीवर तो उंचापुरा, बलदंड राजपुरुष उभा होता. आजुबाजुला सेवक प्रणाम करून जात होते. पण त्याचे त्यांच्याकडे लक्ष नव्हते. तो आपल्याच विचारांमध्ये व्यग्र होता. प्रतिपक्षाने काही वर्षातच प्रचंड प्रगती केली होती. राजसूय यज्ञ केला होता. ती आपलीच भावंड असली तरी पुढे केव्हातरी त्यांचा आपल्याशी संघर्ष होणार हे त्याला कळून चुकले होते. त्याने गदा हातात पेलली. ती हातात असली की कसलेच भय नव्हते. जगात कुणीही गदायुद्धात त्याला हरवू शकणार नव्हते. हे सारं वैभव मूळात आपलं आहे हा नेहेमीचा विचार त्याच्या मनात आला. आपला पिता अंध निपजला त्यात आपला काय दोष? असे विचार करीत असतानाच त्याने मय सभेत प्रवेश केला आणि थाडकन…
- [रुईयातील "मेघायन"](https://atulthakur.com/%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%88%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%98%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%a8/): मुंबईत बाहेर पाऊस कोसळून वातावरण चिंब झाले असताना रुईया महाविद्यालयात कविकुलगुरु कालिदासदिनानिमित्त संस्कृत विभागाच्या विद्यार्थ्यांनी सादर केलेल्या “मेघायन” या नृत्यनाटिकेने मन गारेगार झाले. आधीच डॉ. वैशाली दाबके यांचे कालिदासाच्या “विक्रमोर्वशीयम्” वर आधारीत उर्वशी या नायिकेचा मागोवा घेणारे अतिशय सुरेख व्याख्यान झाले. त्यानंतर दुसर्‍या टप्प्यात विद्यार्थ्यांनी “मेघायन” सादर केले. कालिदासाच्या सात कलाकृतींपैकी मेघदूतावर आधारित अशा या प्रयोगाची कल्पनाही अभिनव अशीच होती. प्रत्यक्ष मेघदूतात संवाद फक्त यक्ष आणि मेघामध्येच आहे. मेघ तर अचेतन. म्हणजेच हा संवाददेखील एकतर्फीच. मेघायनकर्त्यांनी मात्र या अचेतन मेघाला अगदी यक्षाने केले तसेच सचेतन करुन त्याला आपल्या सखी विद्युल्लतेसमवेत यक्षाच्या अलकानगरीपर्यंतचा प्रवास घडवला आहे. समूर्त असा मेघ आणि त्याची…
- [हस्तलिखित संरक्षण आणि जतन - डॉ. सुषमा पौडवाल (संस्कृत भवनातून)](https://atulthakur.com/%e0%a4%b9%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%96%e0%a4%bf%e0%a4%a4-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%a3-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%9c%e0%a4%a4/): हस्तलिखिताच्या अभ्यासक्रमाचा एक भाग म्हणून हस्तलिखितांचे जतन कसे केले जाते, त्यासाठी कोणती काळजी घ्यावी लागते, भारतात किती ठिकाणी, किती प्रकारची, कोणत्या भाषांमधली, लिपिंमधली हस्तलिखिते उपलब्ध आहेत, परदेशात आपल्याकडली कुठली हस्तलिखिते जतन केलेली आहेत, एकंदरीत हस्तलिखितांचे कॅटलॉगींग कुठे केले आहे, हस्तलिखितांची संस्थांगणिक संख्या काय आहे अशासारख्या अनेक प्रश्नांची उत्तरे मिळावित म्हणून या विषयातील तज्ञ डॉ. सुषमा पौडवाल यांचे व्याख्यान आयोजित करण्यात आले होते. सध्या डॉ. मोहसिना मुकादम यांच्यासोबत प्राचीन काळातील स्वयंपाकाशी संबंधित त्यांची लेखमाला लोकसत्तामध्ये प्रकाशित होत आहे. डॉ. पौडवाल यांनी संस्कृत विषयात पदव्यूत्तर पदवी प्राप्त केली असून लायब्ररी सायन्समध्ये त्यांची पीएचडी आहे. त्यांनी आमच्याशी संवाद साधत आमच्या प्रश्नांना उत्तरे देत…
- [भावस्थिराणि जननान्तरसौहृदानि...](https://atulthakur.com/%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%9c%e0%a4%a8%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%b0%e0%a4%b8%e0%a5%8c%e0%a4%b9/): काव्येषु नाटकं रम्यं तत्र रम्या शकुन्तला… असे संस्कृत साहित्यात कविकुलगुरु कालिदासाच्या “अभिज्ञान शाकुंतलम्” ला नावाजले गेले आहे. एखाद्या सुंदर नाटकाचा तितकाच देखणा प्रयोग व्हावा अशा तर्‍हेने या नाटकावरील आज डॉ.गौरी माहुलिकरांचे व्याख्यान रंगले. मुंबई विद्यापिठाच्या संस्कृत विभागाच्या विभागप्रमुख हे पद भुषवलेल्या माहुलिकर मॅडमच्या व्याख्यानाला अनेक मंडळी मुद्दाम आली होती. सर्वसाधारणपणे नाटकाचा रसास्वाद वर्ग आणि त्यातील व्याख्यान म्हणजे नाटकाची कथा, त्यातील पात्रांबद्दल माहिती, नाटकाचे बलस्थान, त्यातील रस आणि अलंकाराच्या जागा अशी मांडणी असते. पण माहुलिकरमॅडम वेगळ्या वाटेने गेल्या. त्यांनी या अत्यंत लोकप्रिय नाटकाची कथा सांगण्यापेक्षा त्यातील सौंदर्यस्थळांबद्दल बोलण्याचे ठरवले, त्यामुळे त्यांनी “शाकुंन्तल” मधील निसर्गसौंदर्य, पात्रसौदर्य, वाक्सौंदर्य, भावसौंदर्य आणि रसध्वनिसौंदर्य उलगडुन दाखवत…
- [काळजीवाहक म्हणून घडतांना – १](https://atulthakur.com/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b3%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a4%95-%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%a3%e0%a5%82%e0%a4%a8-%e0%a4%98%e0%a4%a1%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%a8%e0%a4%be/): डॉ. मंगलाताई जोगळेकर यांच्या नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या “काळजीवाहक म्हणून घडतांना” या पुस्तकाचे हे परीक्षण नाही. किंवा हा परिचय देखील नाही. मानसशास्त्र व समाजशास्त्राचा विद्यार्थी म्हणून हे पुस्तक मला अतिशय वेगळं वाटलं. या पुस्तकाच्या महत्वाच्या वैशिष्ट्यांबद्दल लिहावसं वाटलं म्हणून हा लेखनप्रपंच. पुण्यातील मुक्तांगण या व्यसनमुक्ती केंद्रात पीएचडीच्या संशोधनासाठी जात होतो. त्यावेळी स्वमदतगट हा माझ्या प्रबंधाचा विषय होता. गंभीर आजारांशी संबंधित स्वमदतगटांची माहिती मिळवित होतो. हे पुस्तक अशा तऱ्हेने काही बाबतीत माझ्या संशोधनाशीदेखील संबंधित आहे. म्हणूनही या पुस्तकाबद्दल आवर्जून लिहावेसे वाटले. छोटेखानी अशा जवळपास पंचेचाळीस लेखांनी हे पुस्तक घडले आहे. आमच्या संस्कृत वाङ्मयात सूत्रवाङ्मय हा एक साहित्यप्रकार आहे. अनेकांना पातंजल योगसूत्रं ठावूक…
- [एक डोळ्यात अंजन घालणारा प्रोत्साहन सोहळा](https://atulthakur.com/%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%a1%e0%a5%8b%e0%a4%b3%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%a4-%e0%a4%85%e0%a4%82%e0%a4%9c%e0%a4%a8-%e0%a4%98%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%a3%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%be-%e0%a4%aa/): आमच्या उज्वलाताईंनी त्यांच्या सरस्वतीदेवी विद्या विकास ट्र्स्ट तर्फे होणाऱ्या आजच्या कार्यक्रमाबद्दल आधीच सांगितले होते. त्यामुळे रविवारची सकाळ या कार्यक्रमासाठी मोकळी ठेवली होती. आमच्या संस्कृतच्या प्राध्यापिका डॉ. गौरी माहुलिकर मॅडम सन्माननीय अतिथी म्हणून येणार होत्या. उज्वलाताईंच्या वर्गात संस्कृतच्या व्याकरणाची भीती गेली आणि माहुलिकरमॅडमनी या विषयातील रसास्वाद कसा घ्यावा ते शिकवले. संस्थेचे संस्थापक डॉ. पराडकर हे पुन्हा संस्कृतचे प्रकांड पंडित. न कळत्या वयात त्यांना टीव्हीवर पहून तेव्हाही भारावल्यासारखे झाले होते. कार्यक्रमाच्या दुसऱ्या अतिथी डॉ. मंजूषा कुलकर्णी पुन्हा संस्कृतच्याच. यामुळे या कार्यक्रमाला संस्कृतचा एक भरजरी पदर होताच. थोडा लवकर पोहोचलो. उज्वलाताईंची लगबग सुरु होती. एकेक जण येत होते. स्टेज सुंदर सजवलेले होते. कार्यक्रम…
- [कालिदासाचे रघुवंश - डॉ. परिणीता देशपांडे](https://atulthakur.com/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%a6%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%87-%e0%a4%b0%e0%a4%98%e0%a5%81%e0%a4%b5%e0%a4%82%e0%a4%b6-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a4%bf/): एखाद्या गोष्टीचा अभ्यास सुरू केला की त्यातल्या विद्वानांची नावे कानी पडू लागतात. जे आपल्यापेक्षा सीनियर असतात त्यांच्या तोंडून “आमच्या वेळी…” अशा शब्दांनी सुरुवात होऊन त्यावेळच्या एकसे एक शिक्षकांचे वर्णन सुरू होते. अशावेळी मनातून खट्टू व्हायला होतं. आपण जरा उशिरा शिकायला सुरुवात केली असे वाटते. मात्र संस्कृतचा अभ्यास सुरू केल्यावर मी बर्‍यापैकी सुदैवी ठरलो. अगदी ओल्ड स्कूलचे म्हणता येतील असे शिक्षक मला लाभले. डॉ. गौरी माहुलीकरांनी मला शिकवलं. आणि त्याच प्रभावळीतल्या डॉ. परिणीता देशपांडे यांच्याकडून भामहाच्या काव्यालंकाराची ओळख झाली. त्यांनी आम्हाला ध्वनी सिद्धांत शिकवला. समाजशास्त्राचा कटू अनुभव गाठीशी असल्याने (तेथील काही सन्माननीय अपवाद वगळता) शिक्षकाच्या प्रेमात कधीकाळी पडता येईल असं वाटलं…
- [मासळीबाजारातील मेकॅनिक](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%b3%e0%a5%80%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%95%e0%a5%85%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%95/): लॉकडाऊनच्या काळात घरात बसुन लॅपटॉपवर स्वतःचे नवीन प्रोजेक्ट सुरु करणार्‍या माझ्यासारख्याला लॅपटॉप बिघडणे परवडणारे नव्हते. डेस्कटॉप असताना तो उघडून काही दुरुस्ती करु शकत होतो. पण लॅपटॉप उघडून काही करणे नको वाटते. माझ्या लॅपटॉपने चार्ज होणे बंद केले आणि मी विचारात पडलो. पाऊस आणि त्यात दुकाने बंद. गोष्ट साधारण महिनाभरापूर्वीची आहे म्हणजे लॉकडाऊन कडक असताना ही घटना घडली. जवळच्या मार्केटमध्ये गेलो ते तो लॅपटॉप पाहून ढेपाळला. मात्र त्याने मासळीबाजारात जा तेथे एक तरबेज मेकॅनिक आहे. खुप फेमस आहे. उभ्या उभ्या तुमचं काम करून देईल. मासळीबाजार माहित होता पण तेथे कोळणी बोंबिल, पापलेट, सुरमईचे तुकडे सरसर कापताना बाजूलाच एखादा हार्डवेयर, सॉफ्टवेयर, सीपीयु…
- [वादे वादे जायते तत्त्वबोधः - २](https://atulthakur.com/%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a5%87-%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a5%87-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%a4%e0%a5%87-%e0%a4%a4%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%ac%e0%a5%8b/): सेमिनारमध्ये काहीवेळा फार वेगळ्या विषयाची माहिती मिळते. आपल्याला कल्पनादेखील नसते कि असा काही वाद या क्षेत्रात अनेक शतके सुरु असेल. मुंबई विद्यापिठाच्या संस्कृत विभागाने आयोजित केलेल्या Dialogue and Debate in Ancient India या सेमिनारमध्ये कालच्या दिवशी संहिता जोशी यांनी सादर केलेला पेपर अशा तर्‍हेचा होता. एखाद्या मार्गात संपूर्णपणे झोकून दिलेल्या व्यक्तीवर ती ज्ञानशाखादेखील कशी प्रसन्न असते याचे संहिता जोशी हे चालते बोलते उदाहरण आहे असे मला नेहेमी वाटते. पंचविशीच्या घरात असलेल्या या तरुण मॅडमनी आम्हाला “वेणीसंहार” नाटकाचा काही भाग शिकवला तेव्हाच त्यांचे संस्कृत आणि व्याकरणावरील प्रभुत्व जाणवले होते. आता तर त्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या विषयात काही काम करीत आहेत. पाणिनीची…
- [विभाति लावण्यमिवाङ्गनासु](https://atulthakur.com/%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a4%bf-%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a4%a3%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%ae%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%99%e0%a5%8d%e0%a4%97%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b8/): अनेकदा चित्रपट पाहताना असे जाणवते की काही नायक लौकिकार्थाने देखणे नसतातच. लौकिकार्थाने म्हणजे नाकीडोळी नीटस किंवा रंग वगैरे. पण त्यांचा स्क्रिन प्रेझेन्स जबरदस्त असतो. तसं सगळ्याचं नसतं. पिळदार शरीराचे अनेक बलदंड बाहुबली हॉलिवूडमध्ये आले आणि गेलेही. पण यांच्यात काहीतरी अनीर्वचनीय असे आहे जे शब्दात पकडता येत नाही, फक्त जाणवते. अतिशय आकर्षक वाटते. हा स्किन प्रेझेन्स म्हणजे नक्की काय ते सांगता येत नाही. जे आम्हाला शब्दात पकडता येत नाही त्याला संस्कृत काव्यशास्त्रात काश्मिरी पंडीत आनंदवर्धनाने नवव्या शतकात शब्दरुप देऊन ठेवले आणि आमची सोय केली. ज्याप्रमाणे लौकिक लावण्याव्यतिरिक्त देखिल काहीतरी असे असते ज्यामुळे स्त्री सुंदर वाटते. यासारख्या गुणधर्मालाच त्याने काव्यात ध्वनि म्हटले.…
- [परखड – डॉ. अविनाश बिनीवाले](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a4%96%e0%a4%a1-%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%85%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b6-%e0%a4%ac%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%80%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a5%87/): पूर्वसंचित फळाला येतं म्हणजे काय कुणी विचारलं तर मी आजची घटना सांगेन. अन्यथा इतक्या मोठ्या माणसाला भेटण्याचा योग कसा येईल? दुपारी फोनवर बिनीवाले सरांचा मेसेज होता. मुलीकडे आलो आहे. भेटायला येऊ शकाल तर या. ही संधी दवडण्याचा मूर्खपणा मी केला नाही. संध्याकाळी पाच वाजता आलो तर चालेल का असे विचारता ते चालेल म्हणाले. गेलो. लिफ्टमधून बाहेर पडतानाच आतून “या ठाकुर” असा सरांचा आवाज आला. आत गेलो आणि मुंबई विद्यापिठाने डी. लिट् ही सर्वोच्च पदवी देऊन सन्मानित केलेली व्यक्ती अतिशय साध्या वेशात आत बसलेली मी पाहिली. अनेक विद्वानांबद्दल आधी आलेल्या कडवट अनुभवांमुळे जेव्हा सरांसारखी साधी माणसे दिसतात तेव्हा मला प्रथमदर्शनीच त्यांच्या…
- [एक आगळावेगळा प्रोत्साहन सोहळा…](https://atulthakur.com/%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%86%e0%a4%97%e0%a4%b3%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%97%e0%a4%b3%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%8b%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a4%a8/): एखाद्या कार्यक्रमाला गेल्यावर स्टेजवर असणारी सर्व मंडळी आपल्या आवडत्या क्षेत्रात कर्तबगारी केलेली असणं हा एक दुर्मिळ योगायोग. त्या दिवशी उज्वलाताईंनी सरस्वतीदेवी विद्याविकास ट्रस्टच्या कार्यक्रमाचं निमंत्रण दिलं आणि तेथे हा योग जुळून आला. उज्वलाताई या माझ्या संस्कृतच्या शिक्षिका. संस्कृत व्याकरणाची भीती त्यांनी माझ्या मनातून घालवली आणि या देववाणीबद्दल गोडी निर्माण केली म्हणून माझा एक दंडवत नेहेमी त्यांना असतोच. आजही संस्कृतमध्ये मी “ढ” च आहे. पण प्रयत्न केल्यास ही भाषा जाणून घेऊ शकेन असा आत्मविश्वास उज्वलाताईंनी मला दिला. हॉलवर गेलो, काहीवेळाने कार्यक्रम सुरु झाला. तर तेथे होते डॉ. निलेश जोशी. संस्कृत आणि भाषाविज्ञान या विषयातील नामांकित विद्वान. त्यानंतर आल्या होत्या डॉ. मंजुषा…
- [संस्कृत व्यसनमुक्तीसाठी...!](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a5%83%e0%a4%a4-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a5%80/): मूर्खस्य पञ्च चिन्हानि गर्वो दुर्वचनं तथा। क्रोधश्च दृढवादश्च परवाक्येष्वनादरः॥ या सुभाषितात मूर्खांची पाच लक्षणे सांगितली आहेत. गर्व, अपशब्द वापरणे, क्रोध, हट्टीपणा आणि दुसर्‍याचे काहीही न ऐकणे ही ती पाच लक्षणे आहेत. आश्चर्य म्हणजे व्यसनाच्या गर्तेत खोल बुडालेल्या माणसांमध्येही अगदी हीच पाच लक्षणे आढळतात. सुरुवात डीनायलने झालेली असते. मला व्यसन नाहीच हा एकच घोषा व्यसनी व्यक्तीने लावलेला असतो. हाच हट्टीपणा. जवळची प्रेमाची माणसे उपाय करण्यास सांगतात. मदतीचा हात पुढे करतात. पण त्यांचे ऐकायला व्यसनी व्यक्ती तयार नसते. उलट तुम्हालाच उपायांची गरज आहे असे म्हणणारी मंडळी व्यसनी माणसांमध्ये भेटतात. दुसर्‍याने आपले भल्याचे सांगितले तरीही न ऐकणे हे एक महत्त्वाचे लक्षण त्यांच्यात आढळते.…
- [गते शोको न कर्तव्यो भविष्यं न चिन्तयेत्](https://atulthakur.com/%e0%a4%97%e0%a4%a4%e0%a5%87-%e0%a4%b6%e0%a5%8b%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a5%8b-%e0%a4%ad%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a5%8d/): संशोधनाच्या दरम्यान काही आजारांचे स्वमदतगट अभ्यासावे लागले होते, तेव्हा लक्षात आले की व्यसनासारख्या आजारात प्रामुख्याने समुपदेशनाचा वापर केला जात असला तरी इतर गंभीर आजारांमध्येही औषधोपचारांसोबत समुपदेशन हे अतिशय परिणामकारक ठरत असते. काही विशिष्ट विचार हे समुपदेशनात सांगितले जातात. त्यांचा वारंवार वापर केला जातो. उदाहरण घ्यायचे झाल्यास व्यसनमुक्तीमध्ये “वन डे अ‍ॅट अ टाईम” हा विचार रुग्णाला दिला जातो. त्यामागचा उद्देश हा की त्याने फार पुढचा विचार आतापासून करून स्वतःचा ताण वाढवू नये. व्यसनमुक्तीसाठी छोट्या पायरीने सुरुवात करावी. आजच्या दिवसाचे नियोजन करावे. मी आज व्यसन करणार नाही असा विचार करावा. उद्याचे उद्या पाहु. उद्याचा विचार आजच करून डोक्याचा ताप वाढवू नये. व्यसनमुक्तीसाठी…
- [डॉ. सिंधू डांगे, अविरत चाललेला ज्ञानयज्ञ](https://atulthakur.com/%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%a7%e0%a5%82-%e0%a4%a1%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%97%e0%a5%87-%e0%a4%85%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%b2/): आज प्रा. वेशाली दाबके आणि सौ. तरंगिणी खोत यांनी घेतलेली डॉ. सिंधू डांगे यांची दोन भागातील अतिशय सुरेख मुलाखत पाहिली आणि संस्कृतचा विद्यार्थी असूनही या ऋषितूल्य व्यक्तीमत्वाबद्दल आपल्याला फारसे माहित नव्हते यासाठी मी थोडा ओशाळलोच. संस्कृत शिकत असताना डांगे मॅडमना पाहिले होते. वेद, पुराणे, आणि त्या संबंधित अनेक विषयांवर प्रभुत्व असलेलं, त्या विषयांमधील संशोधनपर असेल अनेक पेपर्स आणि पुस्तके नावावर असलेलं एक अत्यंत विद्वान व्यक्तीमत्व अशी त्यांची मला माहिती होती.पण हे फक्त हिमनगाचे टोकच असेल असं वाटलं नव्हतं. डांगे मॅडम आज त्यांच्या वयाच्या सत्त्यांशियाव्या वर्षी आपल्या संशोधनात नुसत्या गढलेल्याच नाहित तर त्यांची काही नवी पुस्तकेही येऊ घातली आहेत. मला आपल्या…
- [एक प्रोत्साहन सोहळा...](https://atulthakur.com/%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%8b%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a4%a8-%e0%a4%b8%e0%a5%8b%e0%a4%b9%e0%a4%b3%e0%a4%be/): उज्वलाताई जेव्हा देवी सरस्वती विद्या विकास मंदिर संस्थेच्या प्रोत्साहनसोहळ्याला बोलावतात तेव्हा ते निमंत्रण न टाळण्याची मी खबरदारी घेत असतो. कारण असा सोहळा पाहिला की आपल्या हातून जे काही थोडंफार काम होत असतं त्यामुळे हवेत तरंगायला लागलेले पाय जमिनीवर येतात. आपला अहंकार नेस्तनाबूत करायला अशा सोहळ्याला हजर राहिलेले बरे असते. गाव खेड्यात दूरवर कसल्याही सोयी नसतात तेथे जीव ओतून, कसलिही अपेक्षा न करता काम करणारी देवतूल्य माणसं तिथे भेटतात. काही समाजातील लोकांना आजही गुन्हेगार हा शिक्का माथी बसलेला असतो त्या समाजातील अनाथ मुलांसाठी काम करणारी माणसे असतात. कुणी अशा मुलांसाठी कामं करतात ज्यांना फक्त बेचकीने पक्षी मारून खाणे इतकाच उद्योग असतो.…
- [संस्कृत साहित्य आणि मानसोपचार, एक शक्यता – भाग १](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a5%83%e0%a4%a4-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%af-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%b8/): मानसशास्त्राचा विद्यार्थी म्हणून प्राचिन भारतीय उपचारपद्धतींबद्दल उत्सुकता होतीच. पुढे योगाभ्यासाची आवड निर्माण झाली. मग पातंजल योगसूत्र वाचण्याचा प्रयत्न केला. आपल्याकडे आरोग्याचा विचार केल्यास आयुर्वेदापासून ते योगसूत्रापर्यंत प्रचंड असं साहित्य उपलब्ध आहे. त्यात केवळ मानसोपचाराच्या दृष्टीने ही लेखमाला लिहिण्याचा विचार आहे. आणि त्यातही उपलब्ध असलेल्या साहित्यातून केवळ संस्कृत वाङ्मयातील रुपकं, कथा आणि सुभाषितांचा विचार येथे केला जाणार आहे. या विषयाची सुरुवात करण्याचे एक वैज्ञानिक कारण आहे. मनोविकारांवर उपचार करताना मानसोपचारतज्ञ हे औषधांचा वापर करीत असतात. त्यासोबतच अनेकदा समुपदेशनाचा वापर हा प्रभावी ठरताना दिसतो. समुपदेशनात अर्थातच भाषेचे महत्व अपार आहे. मानसिक त्रास असलेली व्यक्ती जेव्हा समुपदेशकाकडे जाते तेव्हा त्या व्यक्तीचे आणि समुपदेशकाचे…
- [समाजशास्त्राच्या चष्म्यातून संस्कृत शिकताना](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b6%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%9a%e0%a4%b7%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%af/): शाळेत संस्कृत होतं आणि महाभारताची गोडी अगदी लहानपणापासून लागली होती. माझ्या संस्कृत आवडीचं बीज कदाचित महाभारताबद्दलच्या प्रेमातही असेल. पण पुढे योगाबद्दल गाढ ममत्व निर्माण झालं. स्वामी विवेकानंदांचं पातंजल योगदर्शन वाचण्याचा प्रयत्न केला. कोल्हटकरांचं पातंजल योगदर्शन समोर होतं.  फारसं काही कळत नव्हतंच. पण योगाच्या अभ्यासातून संस्कृत भाषेशी अनुबंध निर्माण झाला. योगदर्शनाची सूत्रमय भाषा होती. कमीत कमी शब्दात भरपूर आशय ओतायचा हे तर सूत्रांचे लक्षण. त्यामुळे त्यावर अधिकारी विद्वानांची भाष्ये वाचायला हवी. केव्हातरी पुढे असे वाटु लागले की आपल्याला ही सूत्रे मूळात संस्कृत भाषेत कळायला हवीत. त्यामुळे संस्कृतचा अभ्यास करण्याचा प्रयत्न सुरु केला. काही वर्गांना दाखल झालो. पण त्यावेळी आयुष्यात कसलिही अनुकूलता…
- [आमच्या उज्ज्वलाताई](https://atulthakur.com/%e0%a4%86%e0%a4%ae%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%89%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%9c%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%88/): अनेक वर्षे मास्तरकी करीत असल्याने अनेक शिक्षकांबरोबर काम करण्याचा योग आला आहे. शिक्षक कसे असतात याबद्दल माझी काही मते बनली आहेत. ही मते वैयक्तिक असल्याने त्यांना तशी फारशी किंमत नाही. मात्र आयुष्यभर विद्यार्थी म्हणूनही वावरत असल्याने अनेक शिक्षकांकडून अनेक विषय शिकलोही आहे. मी स्वतः सामान्य बुद्धीचा विद्यार्थी आहे. अतिशय तल्लख, पटकन विषय समजणारी मंडळी असतात तसे माझे होत नाही. मला वेळ लागतो. त्यामुळे माझ्या पातळीवर येऊन शिकवणार्‍या शिक्षकांविषयी मला फार आपुलकी वाटते. काही प्रचंड ज्ञानी माणसे पाहिली आहेत. पण त्यांचे शिकवणे माझ्यातरी डोक्यावरून गेले आहे. खुप माहित असलेल्यांना शिकविण्याची कला अवगत असतेच असे नाही हेही लक्षात आले आहे. अशावेळी प्रचंड…
- [संस्कृत साहित्यातील मानसशास्त्र – १ – खलप्रवृत्ती](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a5%83%e0%a4%a4-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%b8/): संस्कृत साहित्यात सज्जन आणि दुर्जन किंवा खल, दुष्ट प्रवृत्तीची माणसे आणि संत यांचा खूप उहापोह केला गेला आहे. विशेषतः सुभषितांमध्ये याबद्दल बरीच चर्चा आहे. आधुनिक मानसशास्त्रातील निरनिराळ्या उपचारपद्धतींमध्येही उपद्रवी माणसांबद्दल चर्चा आढळते. अशा लोकांशी कसे वागावे याबद्दल समुपदेशन केलं जातं. संस्कृत साहित्याचे वैशिष्ट्य असे की त्यात सूत्रबद्ध रीतीने हे उपदेश केलेले असतात. त्यामुळे त्याचा अर्थ काहीवेळा वेगवेगळा लागू शकतो. श्लोकांमध्येही अर्थ ठासून भरलेला असतो. त्यामुळेच असेल कदाचित पण एका भगवद्गीतेचे विद्वानांनी वेगवेगळ्या दृष्टीकोणातून अर्थ लावलेले दिसतात. आधुनिक मानसशास्त्र आणि मानसोपचारांमध्ये निरनिराळ्या पद्धतींचा वापर मनोविकारांच्या उपचारांसाठी केला जातो. त्यात मेटाफर म्हणजेच रुपकांचाही वापर वैपुल्याने आढळतो. संस्कृत साहित्य म्हणजे रुपकांची खाण किंवा…
- [पुन्हा संस्कृत भवन...](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a5%83%e0%a4%a4-%e0%a4%ad%e0%a4%b5%e0%a4%a8/): …मात्र यावेळी विद्यार्थी म्हणून नाही तर शिक्षक म्हणून जायचे आहे. मुंबई विद्यापिठाच्या संस्कृत विभागात एमे योगशास्त्राच्या वर्गाला हठयोगप्रदिपिका शिकवायला याल का असा फोन विभागप्रमुख डॉ.शकुंतला गावडे यांचा आला आणि मनात अनेक भावनांची गर्दी झाली. पहिली भावना अर्थातच आनंदाची. आवडता विषय, आणि जवळपास रोजच्या अभ्यासाचा विषय म्हणून हठयोगाबद्दल आदर, जिव्हाळा तर आहेच. शिवाय तो शिकवायला मिळणार म्हणजे आपोआपच त्या विषयाच्या अभ्यासात राहण्याचे सुख मिळेल ते वेगळेच. दुसरी भावना किंचित दडपणाची. ती यासाठी की मी स्वतः विद्यार्थी असताना डॉ. माहुलीकरमॅडम, डॉ. परिणीता देशपांडे मॅडम यांच्यासारखे दिग्गज शिक्षक शिकवायला होते. शिक्षक म्हणून त्यांची बरोबरी मला करता येणं शक्य नाही याची मला नम्र जाणीव…
- [श्रुती, समाज आणि वैदिक संशोधन मंडळ](https://atulthakur.com/%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9c-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a5%88%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%95-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b6/): एखादा दिवस भाग्याचा असतो आणि अचानकपणे आपल्या मनातले प्रश्न सहज सुटतात असे त्या दिवशी झाले. आम्ही सर्व पुण्याच्या वैदिक संशोधन मंडळात जमलो होतो. सर्वजण संस्कृतचे विद्यार्थी, बहुधा मी सर्वात  ‘ढ’ असेन. पण त्या प्राचीन वास्तूत ज्ञानछत्र सुरु असताना आपल्याही झोळीत काहीतरी पडेल या अपेक्षेने गेलो होतो. देणारे भरभरुन देताहेत आणि आपली झोळीच लहान आहे याची खर्‍या अर्थाने जाणीव त्या दिवशी झाली. डॉ. भाग्यलता पाटसकरांना पाहिले. त्याचे बोलणे ऐकले आणि प्रकांड पांडित्य काहीजण अगदी सहजतेने कसे पेलतात ते जाणवले. अतिशय साधे दिसणे आणि देहबोली. मात्र त्यांनी बोलायला सुरुवात केल्यावर आतला जबरदस्त अभ्यास जाणवला. त्यांचे सहकारीदेखिल तसेच नम्र. पाटसकर मॅडमनी आम्हाला संग्रहालयात…
- [भेटू आनंदे - १ - श्री. शरच्चंद्र पटवर्धन](https://atulthakur.com/%e0%a4%ad%e0%a5%87%e0%a4%9f%e0%a5%82-%e0%a4%86%e0%a4%a8%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%87-%e0%a5%a7-%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a4%b0%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%9a%e0%a4%82%e0%a4%a6/): अनेकदा असं पाहिलंय की शैक्षणिक पार्श्वभूमी कुठलीही असु देत, काहींचा पिंड संशोधकाचा असतो. आणि अशी माणसे समाजाभिमुख असली म्हणजे थक्क करणारी कामे करतात. आमच्या पार्किन्सन्स मित्रमंडळाचे संस्थापक सदस्य असलेले पटवर्धन साहेब म्हणजे अशाच व्यक्तींपैकी एक. भेटू आनंदेच्या पहिल्या ऑनलाईन सभेला पटवर्धनसाहेबांसारखा वक्ता बोलायला येणं हे खरं तर आमचं भाग्यच. त्यांना काही वर्षापूर्वी प्रत्यक्ष भेटलो होतो. शोभनाताईंकडून त्यांच्याबद्दल अनेकदा ऐकलंही आहे. संशोधनात रमणारे, अतिशय प्रेमळ स्वभावाचे आणि प्रसिद्धी पराङ्मुख असे हे व्यक्तीमत्व. त्यादिवशी भेटू आनंदे मध्ये पटवर्धनसाहेब जेव्हा बोलु लागले तेव्हा हे हाडाचे संशोधक आहेत हे स्पष्टपणे दिसून आले. आणि त्यांचे संशोधन हे लोकाभिमूख असते. आज कोविड काळात आजूबाजूला पन्नासहून जास्त…
- [आंबट वरण, उंधियू आणि रेखाताई](https://atulthakur.com/%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac%e0%a4%9f-%e0%a4%b5%e0%a4%b0%e0%a4%a3-%e0%a4%89%e0%a4%82%e0%a4%a7%e0%a4%bf%e0%a4%af%e0%a5%82-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b0%e0%a5%87%e0%a4%96%e0%a4%be%e0%a4%a4/): एखाद्याला खाण्यासोबतच इतरांना खिलवण्याचीदेखील आवड असते. ही माणसे इतरांना खायला करून घालतात आणि अक्षरशः जगन्मित्र बनतात. आपल्या परंपरेत अन्न हे पूर्णब्रह्म म्हटले गेले आहे त्याचा अर्थ अशावेळी उमगतो. प्रेमाने रांधून समोरच्याला वाढले आणि त्याच्या चेहऱ्यावर आनंद दिसला, त्याचा आत्मा तृप्त झाला की जो दूवा मिळत असेल त्याने काय होऊ शकणार नाही? परवा आमच्या पार्किन्सन्स मित्रमंडळात रेखाताई आचार्य यांनी आपला पार्किन्सन्ससोबतचा प्रवास उलगडला आणि या अन्नपूर्णा असलेल्या ताईंच्या आरोग्याचे रहस्य लक्षात आले. या सभेच्या आधी मला त्यांचे काही फोटोज आणि विडीयो पाठवले होते. त्यात त्या आंबट वरण आणि उंधियो करताना दिसतात. त्यांची मुलाखत आशाताई आणि शोभनाताई यांनी घेतली. त्या दोघीही त्यांचा…
- [भेटू आनंदे - १- सुरुवात](https://atulthakur.com/%e0%a4%ad%e0%a5%87%e0%a4%9f%e0%a5%82-%e0%a4%86%e0%a4%a8%e0%a4%82%e0%a4%a6%e0%a5%87-%e0%a5%a7-%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a4/): कोविडचा प्रादुर्भाव सध्या कमी होताना दिसत आहे. आणि त्यामुळे सगळीकडे दिवाळीचे उत्साहवर्धक वातावरण पसरले आहे. गेल्यावर्षी फारसा उत्साह दिसत नव्हता. त्या काहीशा उदास वातावरणात भेटू आनंदे या आमच्या पार्किन्सन्स मित्रमंडळाच्या ऑनलाईन सभांना सुरुवात झाली. कोरोनामुळे प्रत्यक्ष सभा बंदच झाल्या होत्या. अशावेळी एकमेकांना भेटणे, बोलणे, एकमेकांशी संवाद साधणे, एकमेकांची सुखदु:खे एकमेकांना सांगणे, मन हलके करणे या आवश्यक गोष्टी, ज्या प्रत्यक्ष सभांमध्ये घडत असत त्यादेखिल बंद झाल्या होत्या. फोन, वॉट्सअ‍ॅप आणि त्यावरुन विडियो कॉलद्वारे एकमेकांशी बोलणे हा पर्याय होताच. परंतू त्या तंत्राची माहिती करून घेणे आणि ते वापरणे हे सर्व पार्किन्सन्सच्या शुभार्थींना शक्य झाले नसते. शिवाय मंडळातील सर्वजण एकत्र येऊन जो संवाद…
- [तिळगुळ घ्या गोड गोड बोला, आई गेलीय रक्तदानाला – अंजली महाजन (भेटू आनंदे)](https://atulthakur.com/%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%b3%e0%a4%97%e0%a5%81%e0%a4%b3-%e0%a4%98%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%97%e0%a5%8b%e0%a4%a1-%e0%a4%97%e0%a5%8b%e0%a4%a1-%e0%a4%ac%e0%a5%8b%e0%a4%b2%e0%a4%be-%e0%a4%86/): समजा तुम्ही ऐकलं की एखादी स्त्री स्वतःच्या खाण्यात नेहेमी काळा खजूर, गुळ शेंगदाण्याचे लाडू, राजगिरा असे पदार्थ ठेवीत असते तर तुम्ही काय म्हणाल? काहीजण म्हणतील ती स्वतःच्या शरीराची काळजी घेते आहे. काहीजण खवचटपणे असेही म्हणतील की ती स्वतःचे लाड करते आहे. पण जर तुम्हाला असं कळलं की ही स्त्री रक्तदान करताना आपल्या हिमोग्लोबिनची पातळी योग्य राहावी म्हणून असा आहार घेत असते तर तुम्ही थक्क व्हाल आणि तुम्हाला त्या व्यक्तीबद्दल निश्चितपणे आदर वाटू लागेल. तर गेल्या भेटू आनंदेत आमच्या अंजलीताई महाजन यांची आम्हाला नव्याने ओळख झाली. त्यांना रक्तदानाचा छंदच आहे असं म्हटलं तरी चालेल. हे महादान असलेलं पुण्याचं काम त्यांनी अनेक…
- [एक धावती भेट पार्किन्सन्स मित्रमंडळाबरोबर](https://atulthakur.com/%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%a7%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a4%a4%e0%a5%80-%e0%a4%ad%e0%a5%87%e0%a4%9f-%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a5%8d/): आजचा दिवसच वेगळा होता. मुक्तांगणमधुन निघालो होतो. सर्व समुपदेशकांना माझ्या संशोधनाची कल्पना दिली होती. बहुतेकांनी आनंदाने वेळ देण्याचे कबुल केले होते. संशोधनातील प्रत्यक्ष माहिती गोळा करायला सुरुवात करायची होती. त्यामुळे निघताना खुशीतच होतो. आता दुपारी आपल्या मायबोलीवरच्या शोभनाताईंना भेटायचं होतं. त्यांच्या पार्किन्सन्स मित्रमंडळाच्या मासिक भेटीचा तो दिवस होता. मंडळाचे कार्यकारीणीतील सदस्य मला भेटणार होते. मंडळाची वेबसाईट मी बनवली होती. त्याबद्दल मला काही गोष्टी त्यांना सांगायच्या होत्या आणि त्यांच्या काही शंकांचे निरसन करायचे होते. मला मुंबईला जाणारी संध्याकाळची गाडी पकडायची होती त्यामुळे जास्त वेळ थांबता येणार नव्हते. आणि माझ्यासाठी ही माणसे त्या दुपारच्या रणरणत्या उन्हात अर्धा तास आधी येणार होती यामुळे…
- [एका देवमाणसाबद्दल...](https://atulthakur.com/%e0%a4%8f%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%a6%e0%a5%87%e0%a4%b5%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a4%b2/): एखाद्या कलेच्या प्रेमात पडलेली, कलेला वाहून घेतलेली माणसं नुसतं पाहणं हा देखील मोठ्या आनंदाचा भाग असतो. कारण त्या कलेच्या ध्यासाने, उपासनेने त्यांच्या व्यक्तीमत्वावर एक तेज झळकत असतं. त्यांचे मनोगत ऐकणे हा तर सुरेख अनुभव असणारच. काल आमच्या पर्किन्सन्स मित्रमंडळात बारा वर्षे आमच्या शुभार्थींना नृत्याचे धडे देऊन त्यांना पार्किन्सन्सचा आजार विसरायला लावणाऱ्या नृत्यगुरु ऋषिकेश पवार याची मुलाखत शोभनाताईंनी घेतली आणि हा सुरेख अनुभव आम्हाला दिला. सुरुवातीलाच ऋषिकेश पवार यांनी आपला झूम मिटिंगचा स्क्रिन ऍडजस्ट करीत एका छानशा झाडाची कुंडी फोकसमध्ये आणली आणि बाजूला ते स्वतः बसले. ती फ्रेम एकदम देखणी दिसू लागली. इथेच त्यांच्या सौंदर्यदृष्टीची कल्पना आली. पुढचे त्यांचे सारे बोलणे…
- [पार्किन्सन्स मित्रमंडळाचा वार्षिक मेळावा](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b8-%e0%a4%ae%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%82%e0%a4%a1%e0%a4%b3%e0%a4%be/): कालचा दिवस हा मला सर्वार्थाने समृद्ध करणारा होता. काल पार्किन्सन्स मित्रमंडळाचा वार्षिक मेळाव्याला जाण्याचा योग आला होता. अनेक वर्षे या कार्यक्रमाला जाणे घडत नव्हते. काल जमून आले आणि मंडळाच्या सदस्यांनी कौतूकाच्या वर्षावात मला अगदी न्हाऊन टाकले. लवकर गेलो होतो त्यामुळे तेथेच पायऱ्यांवर बसून माझे काही काम करत होतो. काहीवेळाने मृदुलाताई, आशाताई, अंजलीताई आल्या आणि भराभर कामाला सुरुवात झाली. सर्वप्रथम जाणवलं ते मंडळाच्या सदस्यांचं काटेकोर नियोजन. कुठेही काही कमी पडून नये म्हणून अगदी सुतळीच्या तोड्यापासून ते पिनांपर्यंत सगळं आणलं होतं. अनेकदा मला ही गोष्ट जेव्हा कार्यक्रमाची सूत्र गृहीणींकडे असतात तेव्हा जाणवते. काहीच कमी पडत नाही. मी देखील त्यांना जॉईन झालो आणि…
- [आमच्या शोभनाताई...!](https://atulthakur.com/%e0%a4%86%e0%a4%ae%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%b6%e0%a5%8b%e0%a4%ad%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%88/): शोभनाताईंशी पहिली भेट मुक्तांगणच्या डॉ. अनिता अवचट संघर्ष सन्मान पुरस्कार सोहळ्याच्या दरम्यान झाली. भेटायचे आधी ठरले होतेच. त्यावर्षीचा पुरस्कार शोभनाताईंच्या पार्किन्सन्स मित्रमंडळाला मिळाला होता. शोभनाताईंचा नेटवरुन परिचय आमचे ज्येष्ठ स्नेही कोल्हापूरचे श्री.अशोक पाटील यांनी करुन दिला होता. कुणी पूजनीय असे व्यक्तीमत्व दिसले कि आमच्या अशोकरावांना त्यांच्याबद्दल सर्वांना सांगितल्याशिवाय राहवत नाही. त्यांच्या या दुर्मिळ गुणामुळे आज अनेकांशी मैत्री झाली आहे. शोभनाताईंबद्दल मात्र अशोकरावांचा स्वर आदर आणि भक्तीभावाचाच असे. त्यातुन त्या “डॉ.” शोभनाताई आणि त्यातुन त्यांचा संबंध समाजशास्त्राशी. या सर्व बाबी धडकी भरवणार्‍या होत्या. मात्र फोनवर बोलल्यापासुन भीती कमी झाली होती. मेलवर सुद्धा त्यांची उत्तरे अतिशय सौम्य भाषेत येत असत. हे सारे…
- [अशोकराव](https://atulthakur.com/%e0%a4%85%e0%a4%b6%e0%a5%8b%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%b5/): आपल्या माणसाबद्दल लिहायला कुठल्या निमित्ताची गरज कशाला हवी? ज्या माणसाबद्दल मनात तुडूंब प्रेम आहे त्याच्याबद्दल लिहावं असं वाटलं आणि हा लेख लिहायला घेतला. अशोकरावांची माझी ओळख एका साईटच्या निमित्ताने झाली. प्रत्यक्ष भेट फार नंतर झाली. पण आम्ही अनेक वर्षे एकमेकांना ओळखत असल्याप्रमाणे काही दिवसांतच आमच्यात स्नेह निर्माण झाला आणि तो दिवसेंदिवस वाढतच गेला. आजतर अशोकरावांच्या स्नेहाचं ऋण डोक्यावर बाळगून फिरण्यात धन्यता मानावी अशी माझी परिस्थिती आहे. कसलिही ओळखदेख नसताना या माणसाने माझ्यावर नुसतं भरभरून प्रेमच केलं नाही तर भरभरून दिलंही. मी अनेक ठिकाणी लिहित असतो. अनेकांना ते आवडतं. मला लिहितं करण्याचं सारं श्रेय अशोकरावांना आहे. अशोकरावांची आणि माझी ओळख झाली…
- [जिहाले मिस्किन माकुन बा रंजिश...](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a4%bf%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a5%87-%e0%a4%ae%e0%a4%bf%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%a8-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a5%81%e0%a4%a8-%e0%a4%ac%e0%a4%be-%e0%a4%b0/): गुलजारच्या प्रतिभेबद्दल माझ्यासारख्याने काय बोलावं? पण त्याच्या प्रतिभेइतकीच त्याच्यातील प्रयोगशीलताही मनाला खुप भावते. निदान तिन गाणी मला अशी माहित आहेत ज्यात त्याने इतर कवींच्या ओळी घेऊन जबरदस्त गीतं दिली आहेत. “नमकीन” मधील “राहोंपे रहते है, यादोंपे बसर करते है” या सुंदर गाण्याच्या शेवटचे “खुश रहो अहले वतन, हम तो सफर करते है” हे सुप्रसिद्ध क्रांतिकारक रामप्रसाद बिस्मिल यांचे आहे. “मौसम” मधील “दिल ढूंढता है फिर वोही फुरसत के रातदिन” या ओळी चक्क गालिबच्या आहेत. आणि “जिहाले मिस्किन माकुन बा रंजिश” अमिर खुस्रोचे आहे. दुधात साखर मिसळून आधिच मधूर असलेल्या दुधाचे माधुर्य आणखी वाढावे अशी किमया या ओळींनी केली आहे हे…
- [रात भी है कुछ भीगी भीगी…](https://atulthakur.com/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a4-%e0%a4%ad%e0%a5%80-%e0%a4%b9%e0%a5%88-%e0%a4%95%e0%a5%81%e0%a4%9b-%e0%a4%ad%e0%a5%80%e0%a4%97%e0%a5%80-%e0%a4%ad%e0%a5%80%e0%a4%97%e0%a5%80/): हिंदी सिनेसृष्टीत काही अतिशय प्रतिभावंत पण तितकीच दुर्दैवी माणसं होऊन गेली. त्यातील एक म्हणजे संगीतकार जयदेव. हा माणुस फारसा बोलत नसावा किंवा याला राजकारण खेळता येत नसावं. त्यामुळे इतकं जबरदस्त संगीत देऊनही जयदेव यांचं नाव पटकन घेतलं जात नाही. “अभी ना जाओ छोडकर”, “मै जिंदगी का साथ निभाता चला गया” सर्वांना माहित असतं पण त्याचा संगीतकार जयदेव त्यातील पन्नास टक्क्यांना तरी ठावून असेल का शंकाच वाटते. हात लावेल त्याचं सोनं करणारा हा माणुस. त्यांचे सामान्य गाणे मला आठवत नाही. जयदेवच्या कारकिर्दीतील गाणी पाहताना “मुझे जीने दो” चा उल्लेख करावाच लागेल. खास करून “रात भी है कुछ भीगी भीगी” या गाण्यासाठी.…
- [हेन्री फोंडाचा खलनायक](https://atulthakur.com/%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%ab%e0%a5%8b%e0%a4%82%e0%a4%a1%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%96%e0%a4%b2%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%95/): अभिनेत्याच्या इतिहासाचा अतिशय कौशल्याने वापर करणारा दिगदर्शक असेल तर काय चमत्कार होऊ शकतो हे “वन्स अपऑन अ टाईम इन द वेस्ट” चित्रपटात पाहावे. हेन्री फोंडा या अभिनेत्याने आयुष्यभर सभ्य नायकाची कामे केली. सर्जियो लियॉनिने नेमके हेच हेरले आणि “वन्स अपऑन अ टाईम इन द वेस्ट” मध्ये फोंडाला खलनायक बनवले. ज्यांना हे माहित नसते त्यांना फोंडा पडद्यावर दिसताच धक्का बसतो. दिग्दर्शकीय कौशल्य म्हणतात ते हेच असावे. आज “वन्स अपऑन अ टाईम इन द वेस्ट” हा वेस्टर्न पटातील आणि एकूणच पाश्चात्य चित्रपटातील मैलाचा दगड मानला जातो. आपल्याकडे शोलेच उदंड कौतूक झालं. एखाद्या चित्रपटातून प्रेरणा घेणे समजू शकते. तसे असंख्य चित्रपट हॉलिवूडमध्येही निघालेत.…
- [लास्ट मॅन स्टँडिंग - You're dead and you don't know it.](https://atulthakur.com/%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%9f-%e0%a4%ae%e0%a5%85%e0%a4%a8-%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%9f%e0%a4%81%e0%a4%a1%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%97-youre-dead-and-you-dont-know-it/): अकिरा कुरोसोवाचा युजिंबो पाहायला मिळाला नाही. मात्र त्यावर बेतलेले चित्रपट अनेकवेळा पाहिले. त्यातला एक चित्रपट म्हणजे सर्जियो लियॉनोचा इतिहास घडवणारा क्लिंट इस्टवूड अभिनित “फिस्टफूल ओफ डॉलर्स”. पुढे ओळीने “फॉर अ फ्यु डॉलर्स मोअर” आणि “द गुड, द बॅड अँड द अग्ली” हे सर्जिओचे आणखि दोन चित्रपट आले. आज वेस्टर्न पटात या तीन क्लासिक गणलेल्या चित्रपटांना डावलून पुढे जाताच येणार नाही. युजिंबोच्या कथानकावर बेतलेला दुसरा चित्रपट वॉल्टर हिलचा “द लास्ट मॅन स्टँडिंग” १९९६ साली आला. या दोन्ही चित्रपटांचे साधारण कथानक म्हणजे निष्णात गन फायटर प्रवासात मध्ये लागलेल्या आडगावात थांबतो. तेथे दोन विरुद्ध टोळ्यांमध्ये वर्चस्वाची लढाई चाललेली असते. दोन्हीकडून पैसे उकळावे या…
- [अपालूसा](https://atulthakur.com/%e0%a4%85%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a5%82%e0%a4%b8%e0%a4%be/): अगदी नवीन असे वेस्टर्नपट मला फारसे मानवत नाहीत. हा माझा मागासलेपणा असेल पण कठोर अशा निसर्गाशी जुळतील असे रापलेले चेहरेच आता दुर्मिळ झालेत. तो हेन्री फोंडा नाही, जॉन वेन नाही, चार्लस ब्रॉन्सन नाही आणि रँडॉल्फ स्कॉटही नाही. मात्र “अपालूसा” हा याला सणसणीत अपवाद. तसा हा पारंपरिक वेस्टर्न चित्रपट म्हणता येणार नाही. यात ती कुरणे नाहीत. पोकरवरुन होणार्‍या मारामार्‍या नाहीत. गुरेढोरे नाहीत, घोड्यांचे कळप नाहीत. मात्र त्या हॅटस आहेत, मार्शल आहे, जेल आहे, घोडे आहेत आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे ती टिपीकल गनफाईट आहे. मार्शल आणि त्याचा जिवलग मित्र प्रदेशात शांतता प्रस्थापीत करण्याचे काम करत हिंडत असतात. कुणीही त्यांला आपली समस्या सांगावी,…
- [वेस्टर्नपट](https://atulthakur.com/%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%9f%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%a8%e0%a4%aa%e0%a4%9f/): पूर्वीसारखे वेस्टर्नपट आता हॉलिवूडमध्ये निघत नसले तरी चित्रपटाचा हा प्रकार पूर्णपणे नाहीसा झालेला नाही. आणि होणारही नाही. दर काही वर्षांनी एखादा वेस्टर्नपट येतच असतो. येणार्‍या चित्रपटांपैकी सर्वच दर्जेदार असतात असेही नाही. मला स्वतःला उत्तम वेस्टर्नपट पाहिला की कुणीतरी शिवधनुष्य पेलल्याची भावना होते. कारण चित्रपटाच्या या प्रकारात फार सूक्ष्म कंगोरे आहेत. साधारणपणे १८५० ते १९३० पर्यंतच्या काळातले वातावरण उभे करावे लागते. विसाव्या शतकात माणसे असली तर जुन्या गाड्या दिसतात. त्याच्या थोडे आधी गेले की रेल्वे येऊ घातलेली असते आणि घोडेही असतात. त्याच्या आधी बहुतकरून घोडेस्वारीच. आणि त्यावरच्या स्वारांच्या बुटांना असलेले ते अणकुचीदार स्पर्स. या काळानुरुपच वेशभुषा असते. अलिकडला काळ असेल तर…
- [द गुड, द बॅड, अँड द अग्ली - पडद्यावरील महाकाव्य - भाग ३ - टुको, द अग्ली - २](https://atulthakur.com/%e0%a4%a6-%e0%a4%97%e0%a5%81%e0%a4%a1-%e0%a4%a6-%e0%a4%ac%e0%a5%85%e0%a4%a1-%e0%a4%85%e0%a4%81%e0%a4%a1-%e0%a4%a6-%e0%a4%85%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a5%80-%e0%a4%aa%e0%a4%a1%e0%a4%a6%e0%a5%8d-2/): खरं सांगायचं तर ज्याला भावखावू रोल म्हणतात तो या चित्रपटात टूकोचाच आहे अशी माझी समजूत आहे. त्याच्या वाट्याला आलेले प्रसंग पाहिले म्हणजे हे लक्षात येईल. अगदी सुरुवातीला टुकोचा सामना जेव्हा “द गुड” असलेला क्लिंट इस्टवूड याच्याशी होतो तेव्हादेखिल त्याचे वर्तन एखाद्या खोडकर लहान मुलाप्रमाणेच असते. त्याला हा “ब्लांडी” जेव्हा बांधून घोड्यावर टाकून नेतो तेव्हा त्याने दिलेल्या शिव्या आणि संतापही अस्सल असतो. आतून बाहेरून स्वच्छ असणार्‍या माणसांचा आपल्याला राग येत नाही. आणि आलाच तर तो तेवढ्यापुरताच येतो. कारण कुठेतरी ही माणसे निरागस असतात याची आपल्याला खात्री पटलेली असते. इलायी वलाचच्या अभिनयाची सर्वात मोठे यश म्हणजे सुरुवातीपासूनच त्याने प्रेक्षकांच्या मनावर आपला निरागसपणा…
- [द गुड, द बॅड, अँड द अग्ली - पडद्यावरील महाकाव्य - टुको, द अग्ली - १](https://atulthakur.com/%e0%a4%a6-%e0%a4%97%e0%a5%81%e0%a4%a1-%e0%a4%a6-%e0%a4%ac%e0%a5%85%e0%a4%a1-%e0%a4%85%e0%a4%81%e0%a4%a1-%e0%a4%a6-%e0%a4%85%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a5%80-%e0%a4%aa%e0%a4%a1%e0%a4%a6%e0%a5%8d/): इलयी वलाख या अभिनेत्याने अजरामर केलेली टुको, द अग्ली ही व्यक्तिरेखा सिनेजगतात एक मैलाचा दगड मानता येईल अशी आहे. या व्यक्तिरेखेला अनेक कंगोरे आहेत. माणसात सरसकट चांगली आणि वाईट अशी विभागणी करणे अनेकदा कठिण जाते. वाईट माणसातही काहीतरी चांगले सापडू शकते आणि चांगल्या माणसाचे पायही मातीचे असु शकतात. टुको म्हणजे प्रथमदर्शनी आपल्याकडे जसं गावावरून ओवाळून टाकलेली माणसं असतात तसा माणुस. ओबडधोबड, अशिक्षित (मात्र असंस्कृत म्हणता येणार नाही) अशा टुकोची एंट्री या चित्रपटात सर्वप्रथम आहे. मात्र त्याला अग्ली का म्हटले आहे हे कळायला आपल्याला अर्धा चित्रपट पाहावा लागतो. सर्व तर्‍हेचे गुन्हे करून आपली गुजराण करणारा आणि अनेक ठिकाणी फासावर लटकवण्यासाठी हवा…
- [द बॅड, एंजल आय, ली व्हान क्लीफ!](https://atulthakur.com/%e0%a4%a6-%e0%a4%ac%e0%a5%85%e0%a4%a1-%e0%a4%8f%e0%a4%82%e0%a4%9c%e0%a4%b2-%e0%a4%86%e0%a4%af-%e0%a4%b2%e0%a5%80-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a5%80/): द बॅड म्हणुन काम केलेला “द गुड द बॅड अँड द अग्ली” मधील एंजल आय ली व्हान क्लीफ हा माझा अत्यंत आवडता अभिनेता. भिंगातुन सुर्यकिरण एकत्र होऊन कागदाला भोक पडावं तशी आरपार भेदुन जाणारी तीक्ष्ण नजर हे व्हान क्लीफचं बलस्थान. त्यातुन सर्जीयो लिऑनसारखा क्लोजअपवेडा दिगदर्शक मिळाल्यास पाहायलाच नको. सर्जियोने या नजरेचा वापर करुन पडद्यावर अनेकदा जाळ पेटवला आहे. उंचीपुरी देहयष्टी, त्याला सजेसा वेस्टर्नपटातील तो पोशाख. ओठात पाईप पकडुन व्हानक्लीफ पडद्यावर आला की बाकीचे सारे काहीवेळ धुसर वाटु लागतात. त्याचं आगमनच स्क्रीन व्यापुन टाकणारं असतं. हे जणुकाही कमीच म्हणुन की काय त्याचा तो बसकट, काहीसा खर्जातला धडकी बसवणारा आवाज. तो बोलु…
- [भाषाशास्त्र विभाग, मुंबई विद्यापीठ, एक समृद्ध अनुभव](https://atulthakur.com/%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b7%e0%a4%be%e0%a4%b6%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%97-%e0%a4%ae%e0%a5%81%e0%a4%82%e0%a4%ac%e0%a4%88/): अनेकदा आपण फारशा अपेक्षा न ठेवता काही गोष्टी फक्त आपल्या उद्देश्यपूर्ती करता शिकायला जातो आणि कसलिही कल्पना नसताना आपल्यासमोर निरनिराळ्या रत्नांनी भरलेली अलिबाबाची गुहा उघडते. मुंबई विद्यापीठाच्या भाषाशास्त्र विभागाचा मला आलेला अतिशय सुखद अनुभव हा असा आहे. संस्कृतचा अभ्यास सुरु असताना लिंग्विस्टीक्सबद्दल जाणून घेण्याची गरज भासू लागली. भाषेचा सर्व अंगांनी अभ्यास करावा आणि त्या योगे एखाद्या संकल्पनेचा निरनिराळ्या दृष्टीकोणातून विचार करता यावा इतकाच उद्देश ठेवून मी एक दिवस लिंग्विस्टीक्स विभाग गाठला. आज मी हे निश्चितपणे म्हणू शकतो की हा एक अचूक निर्णय ठरला. कारण या विभागातून मला भरभरून मिळाले. माझीच झोळी तोकडी पडत होती हे माझ्या लक्षात आले होते.  यानंतरचा…
- [वाडवळी फिल्डवर्क, लिंग्विस्टीक्स आणि योगायोग](https://atulthakur.com/%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a4%b5%e0%a4%b3%e0%a5%80-%e0%a4%ab%e0%a4%bf%e0%a4%b2%e0%a5%8d%e0%a4%a1%e0%a4%b5%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%95-%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%b5/): तुम्ही धार्मिक असलात तर तुम्ही विज्ञाननिष्ठ असूच शकत नाही असं विधान अलिकडेच कुणीतरी केलं. मला पूर्वी अशी विधानं खुप विचार करायला लावीत. आपण कसे आहोत? वगैरे वगैरे. पण आता लक्षात आलं आहे. आपण नुसते धार्मिकच नाही तर चक्क श्रद्धाळू आहोत. आपण कुठला गुरु केला नसला तरी आपला देवावर विश्वास आहे. आपण पुजापाठ करीत नसलो तरी रस्त्यात मंदिर दिसलं की आपला नमस्कार घडतो. आयुष्यात असे काही योगायोग घडलेत की त्याचं विज्ञाननिष्ठ स्पष्टीकरण देणं मला जमलं नाही. त्यामुळे कुठेतरी श्रद्धा आहे. पण संशोधनाच्या बाबतीत जोपर्यंत सत्याची चाड आहे, पुराव्याचं महत्त्व आहे आणि पुरावा मिळाल्यास माझ्या सार्‍या श्रद्धा मी गुंडाळून बाजूला ठेवू शकतो…
- [वाडवळी भाषा आणि लिंग्विस्टीक्स (भाषाविज्ञान)](https://atulthakur.com/%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a4%b5%e0%a4%b3%e0%a5%80-%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b7%e0%a4%be-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b8/): लिंग्विस्टीक्सचा अभ्यास करायला सुरुवात केली. आणि लक्षात आले की मराठीशिवाय आपल्याला जवळची आणि आयुष्यभर अभ्यास करता येईल अशी एक भाषा आहे ती म्हणजे वाडवळी. आधी “घरकी मुर्गी दाल बराबर” या न्यायाने या भाषेचे महत्त्व वाटले नव्हते. जन्मल्यापासून पहिली सात वर्षे ही भाषा ऐकली. ही आमच्या वाडवळी समाजाची भाषा. पुढे काही कोसागणिक होणारे तिच्यातील बदल, तिची वैशिष्ट्ये जाणवू लागली. मात्र तिच्यात अभ्यासाच्या किती जबरदस्त शक्यता आहेत हे मात्र लिंग्विस्टीक्सचा अभ्यास सुरु केल्यावरच जाणवले. साधारणपणे वसईपासून ते बोर्डीपर्यंत बोलली जाणारी ही भाषा. खुद्द वसईत भाषावैविध्य खुप आहे. समाजागणिक भाषा बदलते. वसईत बोलली जाणारी वाडवळी ही केळवा माहिम, माकुणसार, चिंचणी तारापूर आणि बोर्डी…
- [पुन्हा एकदा ....रिमझिम गिरे सावन सुलग सुलग जाये मन...](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%b9%e0%a4%be-%e0%a4%8f%e0%a4%95%e0%a4%a6%e0%a4%be-%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a4%9d%e0%a4%bf%e0%a4%ae-%e0%a4%97%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87-%e0%a4%b8/): पावसाळी गाणं म्हटलं की हटकून दरवेळी आठवतं ते लताचं “रिमझिम गिरे सावन”. खरं तर आठवतं म्हणणं बरोबर नाही कारण या गाण्याचा कधी विसरच पडत नाही. इतकं ते मनाला व्यापून राहिलं आहे. अनेकदा वाटतं या गाण्याची आपल्याला इतकी ओढ का बरं वाटते? आपण जुन्यात रमणारे आहोत म्हणून? तसं असेलही कदाचित. मला या गाण्याबद्दल जी ओढ वाटते त्याची तुलना स्त्रियांना माहेरची जी ओढ वाटते तिच्याशी कराविशी वाटते. काहीतरी कायमचं दूर गेलं आहे. तेथे नातं आहे. पुन्हा जाताही येईल पण खरंच पुन्हा त्या दिवसात जाता येईल का? त्या जुन्या मैत्रिणी, ती शाळा, तो रस्ता, ते शिक्षक शिक्षिका तसेच भेटतील का? ते आई बाबा…
- [रिमझीम गिरे सावन, सुलग सुलग जाये मन...](https://atulthakur.com/%e0%a4%b0%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a4%9d%e0%a5%80%e0%a4%ae-%e0%a4%97%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%87-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a4%a8-%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%b2%e0%a4%97-%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%b2/): मुंबईला कुणी कितीही नावे ठेवोत पण मुसळधार पावसातली मुंबई देखणी दिसते यावर सर्वांचे एकमत व्हावे आणि त्यातही ही मुंबई जर सत्तरच्या दशकातली असेल तर क्या कहने. पुलंनी सर्व बलाढ्य शहरांमध्ये फक्त मुंबई ही स्त्रीलिंगी आहे हे नमुद केले आहे. या देखण्या मुंबईला आणखी देखणेपणाने सादर केले आहे बासु चटर्जींनी आपल्या “मंजील” चित्रपटात. “रिमझीम गीरे सावन” या गाण्यावर बरेच काही लिहिता येईल. लताने गायिलेले उजवे कि किशोरचे उजवे असा वादही घालता येईल. मात्र मला त्यात पडायचे नाही. या लेखात तरी फक्त लताच्या गाण्याचा आस्वाद घ्यायचा आहे. अत्यंत आशयघन असलेल्या या चित्रपटाची कथाही मी सांगणार नाही कारण या गाण्याचा तसा कथेशी संबंध…
- [भीगी भीगी रातों में...](https://atulthakur.com/%e0%a4%ad%e0%a5%80%e0%a4%97%e0%a5%80-%e0%a4%ad%e0%a5%80%e0%a4%97%e0%a5%80-%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a5%8b%e0%a4%82-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%82/): राजेश खन्ना गाण्याचं सोनं करतो याबद्दल दुमत नसावे. अर्थात मी त्याच्या सोनेरी काळाबद्दल बोलतोय. गंमत म्हणजे त्याला नृत्याचे अंग नव्हते. तरीही त्याच्या विशिष्ट स्टेप्स खुप लोकप्रिय झाल्या. इतक्या की राजेश खन्नाची नक्कल करणारे त्या पद्धतीने नाचून दाखवतात. बाकी काकाचे ते तसे नाचणेही मस्त वाटते. त्याच्यावर प्रेम करणारी माणसे त्याचे नाचणे, त्याचे हातवारे, त्याचे काहीवेळा काही अक्षरे लांबवत बोलणे यावरही खुप प्रेम करतात. पावसाचे दिवस आहेत. त्यादिवशी गाणी ऐकत, पाहात असताना मुद्दाम १९७४ सालच्या “अजनबी” सिनेमातील “भीगी भीगी रातों में” लावले आणि घरातल्या घरात पावसाने चिंब झाल्यासारखे वाटले. गाण्यात सोबतीला झीनत आहे. आणि पाऊस. आणि तिने घातलेला गुलाबी ड्रेस. यावर हिन्दी…
- [किशोरकुमार...एक आकलन](https://atulthakur.com/%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%b6%e0%a5%8b%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%81%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%86%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a4%a8/): किशोर कुमार बद्दल मला नेहेमी एक गोष्ट महत्वाची वाटते कि जी गाणी त्याला मिळाली त्यातला काव्यगुण लक्षात घेतला तर तो रफीला मिळालेल्या एकाचढ एक गाण्याच्या तुलनेत कमी होता. किशोरला अगदी नंतरच्या काळात गुलजार सारखा प्रतिभावंत गीतकार मिळाला. तरीही त्याची गाणी लोकप्रिय झाली यातच किशोरदांचं यश आहे असं मला वाटतं. याबद्दल भिन्न मते असु शकतात पण रफीकडे किंवा तलतकडे असलेल्या गझल किंवा इतर अनेक क्लासिक म्ह्टली जाणारी गीते बाजुला ठेवली कि उरलेली उडत्या ठायीची गाणी किशोरच्या वाट्याला आली. तरीही त्याने ती लोकप्रिय केली. गाईड हे त्याचे उत्तम उदाहरण आहे. “दिन ढल जाये”, “क्या से क्या हो गया” च्या तुलनेत “गाता रहे…
- [मै दिल हूं इक अरमान भरा…](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a5%88-%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%b2-%e0%a4%b9%e0%a5%82%e0%a4%82-%e0%a4%87%e0%a4%95-%e0%a4%85%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a8-%e0%a4%ad%e0%a4%b0%e0%a4%be/): समाजशास्त्राचा एक विद्यार्थी म्हणून इतिहासकाळापासून जगात जे महत्वाचे बदल झाले त्यांचा आम्हाला अभ्यास करावा लागतो. म्हणजे भटक्या जमाती हळूहळू कमी झाल्या. लोक शेती करायला लागले. एका जागी स्थिर झाले. पुढे विज्ञानाचे युग आले, कारखानदारी सुरु झाली. जूने जग नाहीसे होऊ लागले. हिन्दी चित्रपटाचा इतिहास पाहू गेल्यास असेच बदल दिसू लागतात. अमिताभ युग सुरु होताना आद्य सुपरस्टार राजेश खन्ना युगाचा अस्त झाला होता. मात्र अशा काळात देखील एखादा दिलीपकुमार आपला आब शेवटपर्यंत राखताना दिसतो. कुणाचाही जमाना येवो प्राण, अशोककुमार, संजीवकुमार, नसीर, ओम पुरी यांना पर्याय नव्हतेच. पार्श्वगायनात लताचे साम्राज्ञीपद अढळ राहिले. लताचा अपवाद सोडल्यास चित्रपटसृष्टीने रफी युग पाहिले. किशोरकुमारचा उदय झाला.…
- [और नही बस और नही…](https://atulthakur.com/%e0%a4%94%e0%a4%b0-%e0%a4%a8%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%ac%e0%a4%b8-%e0%a4%94%e0%a4%b0-%e0%a4%a8%e0%a4%b9%e0%a5%80/): काहींच्या आयुष्यात परीघावरच राहण्याचा योग असतो. केंद्राकडे त्यांना गुणवत्ता असुनही जाता येत नाही. हिन्दी चित्रपट सृष्टीत महेंद्र कपूरच्या बाबतीत असंच घडलं असं मला वाटतं. एक नम्र स्वभावाचा अतिशय सभ्य माणुस यापलिकडे मी त्याच्या बद्द्ल काही वाचलेलं नाही. स्वतः महेंद्र कपूरला त्याची उपेक्षा झाली असं कधी वाटलं का याचा देखिल मला अंदाज नाही. पण माझं स्वतःचं मत या अतिशय गुणी गायकाबद्द्ल हेच आहे की गुणवत्ता झाकली गेली. कलेचं चीज पुरेसं झालं नाही. या लेखात त्याची कारणं शोधण्याचा प्रयत्न आहे. रफीसारखा प्रचंड गुणवत्तेचा गायक सर्वसाधारणपणे चार दशकं हिन्दी चित्रपट संगीताच्या सिंहासनावर विराजमान होता हे चटकन सुचणारं कारण असलं आणि त्यात तथ्य असलं…
- [अमिताभ वि. विनोद खन्ना, एक जबरदस्त रंगलेला सामना](https://atulthakur.com/%e0%a4%85%e0%a4%ae%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%ad-%e0%a4%b5%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8b%e0%a4%a6-%e0%a4%96%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a8%e0%a4%be-%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%9c/): हिन्दी चित्रपटसृष्टीत काही कलाकार असे होऊन गेले कि ते जेव्हा कधी काळी एकत्र आले, रसिकांना जबरदस्त रंगलेली जुगलबंदी पाहायला मिळाली. मात्र कुठले कलाकार एकत्र आल्यावर ही आग पेटणार होती याचं गणित फक्त परमेश्वरालाच ठाऊक असणार. दिलिपकुमार राजकपुर प्राचिन काळी “अंदाज” मध्ये एकत्र आले तेव्हा एक पडद्यावर युद्ध घडलं होतं. मात्र ही चकमक “इन्सानियत” मध्ये देव आणि दिलीपकुमार एकत्र आल्यावर झडली नाही. “संघर्ष” मध्ये संजीव कुमार विरुद्ध दिलीपकुमार असा सामना होता. त्यात पुन्हा बलराज साहनी. मात्र तेथे जयंतच काही दृश्यात भाव खाऊन गेला. पुढे अनेक वर्षांनी “विधाता” मध्ये जेव्हा संजीव दिलीप एकत्र आले तेव्हा दिलीपकुमारला larger than life दाखवलं गेलं होतं.…
- [कोई होता जिसको अपना, हम अपना कह लेते यारों](https://atulthakur.com/%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%88-%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%a4%e0%a4%be-%e0%a4%9c%e0%a4%bf%e0%a4%b8%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%85%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a4%be-%e0%a4%b9%e0%a4%ae-%e0%a4%85%e0%a4%aa%e0%a4%a8/): सत्तरचे दशक अनेक अर्थाने वेगळे. भारताने या दशकात युद्ध पाहिले, आणखी एक फाळणी पाहिली, आणीबाणी पाहिली. समाजातल्या अस्वस्थतेचे प्रतिबिंब चित्रपटात पडणे अपरिहार्यच होते. त्यामुळे या दशकात स्थलांतर करणार्‍यांची समस्या मुझफ्फर अलींच्या “गमन” मध्ये हाताळली गेली. फाळणी नंतरच्या मुस्लिम मानसिकतेवर आधारलेला “गर्म हवा” याच दशकातला. आर्ट फिल्मच्या चळवळीने याच काळात जोर धरला आणि “निशांत”, भूमिका”, “अंकूर” सारखे चित्रपट प्रदर्शित झाले. एकीकडे निरनिराळ्या समस्यांना हात घालणारे चित्रपट येत असतानाच याच दशकाने “शोले”, “अमर अकबर अँथनी” सारखे ब्लॉकबस्टर्सची पाहिले. अमिताभचा अँग्री यंगमॅन याच दशकात “जंजीर” पासून समोर आला. त्याच्या “दिवार”ने तीच परंपरा पुढे चालवली. मात्र या काळात काही चित्रपट असे आले की ज्यांना…
- [मेघदूत आणि तुम पुकार लो तुम्हारा इंतजार है...](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%98%e0%a4%a6%e0%a5%82%e0%a4%a4-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%a4%e0%a5%81%e0%a4%ae-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%b2%e0%a5%8b-%e0%a4%a4%e0%a5%81/): काही चित्रपट झपाटणारे असतात. त्याची कथा, गीत, संगीत, अभिनय, दिग्दर्शन सारं काही जमून आलेलं असतं. १९६९ सालचा वहिदा रेहमानचा “खामोशी” हा असाच एक चित्रपट. जितका वहिदा रेहमानचा तितकाच हेमंतकुमारचा आणि तितकाच गुलजार आणि किशोरकुमारचादेखील. त्याचं एकच गाणं “वो शाम कुछ अजीब थी” बहुधा त्याच्या सर्वोत्कृष्ट गाण्यांपैकी एकात जाऊन बसेल. गुलजारचे “हमने देखी है उन आखोंकी महकती खुशबू” हे मला गुलजारच्या सर्वोत्कॄष्ट गीतापैकी एक वाटतं. या सर्व गाण्यांबद्दल स्वतंत्र लिहिता येईल. इथे लिहायचंय ते “तुम पुकार लो” बद्दल. हेमंतकुमारच्या ज्याला हिन्दीतील माईलस्टोन म्हणता येईल अशा गाण्याबद्दल. हेमंतकुमारचे संगीत गंभीर आणि काहीवेळा गूढ विषयाला जास्त गडद बनवते असे मला नेहेमी वाटते. यात…
- [जीए आणि गूढ विषय](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%97%e0%a5%82%e0%a4%a2-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b7%e0%a4%af/): साहित्यात ज्यांनी गूढ विषय हाताळले ते लेखक खरोखर त्यावर विश्वास ठेवतात का? हा प्रश्न मला अनेकदा पडतो. पण जीएंपुरता हा प्रश्न सुटलेला आहे. जीएंनी सुनीताबाईंना लिहिलेल्या पत्रात हा विषय काहीवेळा येतो. त्यावरून जीएंना गुढाचे आकर्षण होते असे मानायला जागा आहे. किंबहुना माणसाचा प्रवास विशिष्ट वाटेवरूनच का होतो हा देखील त्यांच्या अनिवार कुतूहलाचा विषय होता. त्यासाठी ते नाईल नदीच्या प्रवासाचे उदाहरण देतात. त्यांच्या कथांमध्ये अनेकदा अशी माणसं आढळतात जी जन्मात:च अपयशी असतात. हे देखील जीएंच्या कथांमधलं एक गुढंच. जीएंच्या कथेचा नायक श्रीमंत असो वा गरीब, सर्वसामान्य असो वा वेगळेपणाने झळकणारा, त्याला नियतीने कुठेतरी कोंडीत पकडलेले असतेच. आणि माणुस जितका मोठा तितकी…
- [हम तेरे प्यारमें सारा आलम...](https://atulthakur.com/%e0%a4%b9%e0%a4%ae-%e0%a4%a4%e0%a5%87%e0%a4%b0%e0%a5%87-%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%82-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%be-%e0%a4%86%e0%a4%b2%e0%a4%ae/): “दिल एक मंदिर”, दिग्दर्शक श्रीधर यांचा एक झपाटुन टाकणारा चित्रपट. अतिशय सशक्त कथा. पतीला असाध्य कोटीतला आजार जडलेला आणि समोर डॉक्टर म्हणुन पुर्वाश्रमीचा प्रियकरच उभा. त्याच्या मध्ये सापडलेली नायिका. तिची कुतरओढ. “याद न जाये बीते दिनोंकी” असे आर्तपणे आळवत अजुनही तिच्यातच गुंतलेला डॉक्टर. आणि जगण्याची आशा सोडलेला “बुलावा आ गया” म्हणून  ऑपरेशन थियेटरमध्ये जाण्याची तयारी करणारा आणि तेथुन परत येण्याची खात्री नसलेला पती. त्याने तिला आपल्या बंधनातुन मोकळे केले आहे. आणि तेव्हाच नायिका आपल्या भावना बोलुन दाखवते आहे “हम तेरे प्यारमें सारा आलम…” दुर्दैवाच्या फेर्‍यात सापडलेल्या स्त्रीची सारी वेदना या गाण्यात उतरली आहे. हसरत जयपुरींचे काव्य या वेदनेला आणखी गडद…
- [द गुड, द बॅड ऍंड द अग्ली - ब्लांडी – द गुड](https://atulthakur.com/%e0%a4%a6-%e0%a4%97%e0%a5%81%e0%a4%a1-%e0%a4%a6-%e0%a4%ac%e0%a5%85%e0%a4%a1-%e0%a4%8d%e0%a4%82%e0%a4%a1-%e0%a4%a6-%e0%a4%85%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a5%80-%e0%a4%ac%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a4%be/): वेस्टर्न चित्रपटात मैलाचा दगड ठरलेल्या या सिनेमातील व्यक्तिरेखा गुंतागुंतीच्या आहेत. तसेही सर्जिओ लिऑनीच्या चित्रपटातील प्रत्येक फ्रेम काहीनकाही सांगत असते. प्रत्येक छोटी व्यक्तिरेखा देखील आपली छाप सोडून जाते. मग ब्लांडीसारख्या प्रमुख व्यक्तिरेखेला अनेक कंगोरे असणार हे ओघानेच आले. ब्लांडीबद्दल बोलण्याआधी हे आवर्जून सांगावसं वाटतं की माझ्यामते या चित्रपटातील ज्याला सर्वात कॉंप्लेक्स म्हणता येईल ती व्यक्तिरेखा टूकोची आहे. त्या तूलनेत ब्लांडी सरळसोट आहे. तरीही बारकाईने पाहिले असता त्यालाही कंगोरे आहेतच. चित्रपटात हा तिघांमध्ये “द गुड” आहे. त्याला दिलेल्या या उपाधीबद्दल बरेच काही बोलता येईल. चित्रपटातील काळ सिव्हील वॉरचा आहे. सगळीकडे अंधाधूंद आहे. त्यात एंजल आय सारखे सैन्यात राहून उजळ माथ्याने वावरणारे पण…
- [हाय शरमाऊं किस किस को बताऊं…](https://atulthakur.com/%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%af-%e0%a4%b6%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%8a%e0%a4%82-%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%b8-%e0%a4%95%e0%a4%bf%e0%a4%b8-%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%ac%e0%a4%a4%e0%a4%be%e0%a4%8a/): “शोले” सर्वांना माहित आहे. सर्वांना तो चित्रपट आवडतोही. मात्र हिन्दी चित्रपटाचे जे जाणते रसिक आहेत ते त्या अगोदर प्रदर्शित झालेल्या “मेरा गांव मेरा देश” ला विसरले नसणारच. हा ट्रेड सेटर चित्रपट आहे. कारण “शोले”त गब्बर सिंग तर “मेरा गांव मेरा देश” मध्ये जब्बर सिंग. हा निव्वळ योगायोग वाटत नाही. “मेरा गांव मेरा देश” हा “शोले” चा पूर्वसूरी वाटतो. धर्मेंद्रला फिल्मफेअर नॉमिनेशन मिळालेला (बहुधा एकमेव) चित्रपट. “शोले” पासुन तंत्राचा बोलबाला हिन्दीचित्रपटात सुरु झाला. सिनेमास्कोप, पडदा व्यापणारे चित्रिकरण, साउंडमधील बारकावे, सर्जिओ लिऑनीच्या काही चित्रपटांची हुबेहुब उचललेली दृश्ये, अशा अनेक गोष्टी “शोले” वेगळा ठरण्यास कारणीभुत झाल्या. “मेरा गांव मेरा देश” मात्र परिपूर्ण हिन्दी…
- [अविस्मरणीय गाणी, विस्मृत चेहरे - तुम कितनी खुबसूरत हो, ये मेरे दिल से पूछो...](https://atulthakur.com/%e0%a4%85%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%b0%e0%a4%a3%e0%a5%80%e0%a4%af-%e0%a4%97%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a5%80-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a5%83%e0%a4%a4/): किरणकुमारला तसा विस्मृत चेहरा म्हणता येणार नाही. पण नायक म्हणून सुरुवात केलेल्या या अत्यंत गुणी अभिनेत्याला हिन्दी चित्रपटसृष्टीत तेरी नायकाच्या भूमिकेत प्रेक्षकांनी फारसे स्विकारले नाही हे मान्य करावे लागेल. उंचीपुरी देहयष्टी, सशक्त अभिनय असलेला हा माणुस पुढे दुसर्‍या खेळीत खलनायक म्हणून नावारुपाला आला. किरणकुमार नायक म्हणून लोकांना फारसा ठावूक नसेल म्हणून विस्मृत म्हणायचं इतकंच. पण त्याला मिळालेलं हे किशोरचं गाणं बाकी शंभर नंबरी सोनं आहे. आणि यात किशोरने लावलेला आवाजही जबरदस्त आहे. अगदी वेगळा प्रकार.  वेगळाच फोर्स जाणवतो या गाण्यात. बहुधा कुठल्याशा लेडिज हॉस्टेलखाली किरणकुमार मजनू बनून हे गाणे गात आहे. लैला आत आहे पण गाण्याचा आवाज ऐकून बाहेर येते.…
- [प्यार का बंधन टुटे ना…](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%ac%e0%a4%82%e0%a4%a7%e0%a4%a8-%e0%a4%9f%e0%a5%81%e0%a4%9f%e0%a5%87-%e0%a4%a8%e0%a4%be/): आम्ही विनोद खन्ना प्रेमी. त्यामुळे “मेरा गांव मेरा देश” मध्ये धर्मेंद्रची तो सुरुवातीला धुलाई करतो तेव्हा मजा आलेली. पण नंतर कधीतरी “सत्यकाम” पहिला आणि हा माणुस वेगळा आहे हे लक्षात आले. सत्याला चिकटून राहणारा, त्याचा पाठपुरावा करणारा माणुस त्याने शंभर टक्के खरा वाटेल असा साकारला होता. त्याचा हा चित्रपट आजही मला खूप महत्वाचा वाटतो. आपल्याला आरसा दाखवणारा… धर्मेंद्र मला लोणचे मुरल्यावर जास्त चविष्ट लागते तसा हळूहळू आवडू लागला होता. या माणसाला विनोदी अभिनयचं जबरदस्त अंग आहे हे अनेक चित्रपटांमध्ये दिसून आलं. त्यानंतर त्याचं तगडं मर्दानी सौंदर्य जाणवलं. “पल पल दिल के पास ” गाण्यात राखी तर देखणी दिसतेच पण धरम…
- [दिल जो न कह सका, वोही राज ए दिल…](https://atulthakur.com/%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%b2-%e0%a4%9c%e0%a5%8b-%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b9-%e0%a4%b8%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b5%e0%a5%8b%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9c-%e0%a4%8f-%e0%a4%a6%e0%a4%bf/): काही गाण्यांचे शब्द, त्या गाण्याला लावलेली चाल, त्या गाण्यातले संगीत आणि अर्थातच त्या गाण्याला दिला गेलेला आवाज हे रसायन इतकं काही जमून येतं की आता त्यात कसलाच बदल व्हावा असं वाटत नाही. “दिल जो न कह सका” बद्दल माझी भावना अशीच आहे. अगदी ते गाणं पडद्यावर प्रदिपकुमारने गायिलं आहे तरीही. तो ही त्यात शोभून दिसतो. त्याच्या अभिनयाच्या कितीही मर्यादा असल्या तरी त्याचे व्यक्तीमत्व राजबिंडे आहे यात वाद नसावा. शिवाय रफीने गाणे इतक्या ताकदीने गायिले आहे की चेहर्‍यावर भावनांना अनुकूल हावभाव आपोआपच उमटत जावेत. गाण्याची सुरुवात एका “जाम” ने होते. प्रदिपकुमार एका झटक्यात ग्लास रिचवतो आणि फेकून देतो. त्याच वेळी रोशनचा…
- [फिर आने लगा लगा याद वोही प्यार का आलम…](https://atulthakur.com/%e0%a4%ab%e0%a4%bf%e0%a4%b0-%e0%a4%86%e0%a4%a8%e0%a5%87-%e0%a4%b2%e0%a4%97%e0%a4%be-%e0%a4%b2%e0%a4%97%e0%a4%be-%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%a6-%e0%a4%b5%e0%a5%8b%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%aa%e0%a5%8d/): प्रेमात आकंठ बुडालेल्या माणसाची तुलना कधीकधी संपूर्णपणे नशेत असलेल्या माणसाशी केली जाते. अशावेळी चाल शराबी असेल आणि रफीसारखा गायक गात असेल तर ती प्रेमातली शराब आणखीनच धुंदी आणणार नाही काय? ” फिर आने लगा लगा याद वोही प्यार का आलम” हे “ये दिल किसको दूं” मधी एव्हरग्रीन गाणे. याला इकबाल कुरेशीने ही झिंग आणणारी चाल दिली आहे. रफीने तर अनेक ओळी नशेच्या अंमलाखाली असलेली माणसे काही शब्द किंचित ओढून म्हणतात तशा म्हटल्या आहेत आणि प्रेमात पार बुडालेला आशिक नुसत्या आवाजाने उभा केला आहे. त्यातच कमर जलालाबादिचे शब्द. “कब आये थे वो कब गये कुछ याद नही है”..प्रेमाचे सुरापान केल्यावर कसलिच…
- [जी. ए. नावाची वेदना…](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80-%e0%a4%8f-%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%a6%e0%a4%a8%e0%a4%be/): Shallow people demand variety — but I have been writing the same story throughout my life, every time trying to cut nearer the aching nerve. – Strindberg (पिंगळावेळ – जी.ए. कुलकर्णी) मराठी साहित्याचं वाचन पुर्वीपासून असलं तरी एखाद्या लेखकाने कायमचं पछाडल्याचा अनुभव नेहेमी आला नाही. काही प्रथम आवडले. नंतरही वाचन सुरु राहीलं पण वैचारिकदृष्ट्या काही चालना मिळेल असा भाग त्यात कमी होता. जी.एं. नी मात्र सुरवातीपासूनच डोक्याचा ताबा घेतला, वाचल्याक्षणापासून पछाडलं आणि माझं जी.ए. वेड हे उत्तरोत्तर वाढतंच गेलं. आजदेखिल जी.एं चं पुस्तक हातात घेताना वेगळ्याच विश्वाचे दरवाजे आपण उघडतो आहोत हे जाणवतं. वाढत्या वयाबरोबर जी.एं. चं साहित्य हे आयुष्याचे…
- [तळपट - व्यक्तीमत्वातील गुंतागुंत](https://atulthakur.com/%e0%a4%a4%e0%a4%b3%e0%a4%aa%e0%a4%9f-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%ae%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%a4%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%97%e0%a5%81/): जीएंची “तळपट” कथा ही सर्वस्वी अनोखी म्हणता येईल अशी आहे. याचे एक महत्वाचे कारण म्हणजे स्वाभिमान, आत्मसन्मान जपणारी माणसेही कधीतरी चुकू शकतात हे सांगणारी ती कथा आहे. मात्र ती इथेच संपत नाहीत. तर आपल्या सर्व मर्यादेसकट यातील काही माणसे इतकी चिवट असतात की आपली गेलेली पत मिळवण्यासाठी प्राणपणाने झुंजतात आणि अगदी त्यात प्राणही गमवतात. दानय्याच्या हातून दुसऱ्याच्या नागाची चोरी होते. जातीच्या नियमाप्रमाणे दानय्याला आता वस्तीत स्थान नाही. हा नियम अर्थातच दानय्याला मान्य आहे. पण त्याआधी स्वतःचा नाग पकडून दाखवायचा अशी त्याची इर्षा आहे. जीएंच्या कथेत या वाटेवर वाटचाल करणारी आणि पुढे आपला जीव गमवणारी काही माणसे आढळतात. लौकिक अर्थाने ती…
- [गुंतवळ, एका सिच्युएशनमध्ये अडकलेली माणसे](https://atulthakur.com/%e0%a4%97%e0%a5%81%e0%a4%82%e0%a4%a4%e0%a4%b5%e0%a4%b3-%e0%a4%8f%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a5%81%e0%a4%8f%e0%a4%b6%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a4%a7%e0%a5%8d/): जीएंना माणसांच्या जीवनप्रवासाबद्दल एक प्रकारचे आकर्षण वाटत असे. सुनिताबाईंना लिहिलेल्या पत्रात ते तसा उल्लेखही करतात. त्यात त्यांनी नाईल नदीचे उदाहरण दिले आहे. हजारो मैल प्रवास करून नाईल नदी जेथे विसर्जित होते ती तेथेच का आणि कशी आली असा प्रश्न जीएंना पडतो. आणि आपल्या कथांमध्ये कथेतील पात्रांच्या नेमक्या याच प्रवासाचा मागोवा जीए घेत असतात असे मला वाटते. या संदर्भात मला गुंतवळ या कथेचा विचार करावासा वाटतो. हे करतानाच जीएंच्या कथालेखनाच्या आणखी एका वैशिष्ट्याचा उल्लेख करून पुढे जावे लागेल. जीए विशिष्ट सिच्युएशनमध्ये अडकलेली माणसे आपल्या कथेत रंगवतात. याही बाबतील गुंतवळ ही कथा विचारात घ्यावी लागेल. जीएंच्या कथेतील “विशिष्ट सिच्युएशन” मध्ये अडकलेली माणसे…
- [जीएंच्या कथांमधील (अ)सामान्य माणसे - १](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%ae%e0%a4%a7%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%85%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a4%be-2/): जीएंच्या अनेक कथांमध्ये सर्वसामान्य माणसांचे आयुष्य रंगवलेले आहे. प्रवासी, इस्किलारसारख्या कथा अपवाद म्हणाव्या लागतील ज्यामध्ये वेगळा पीळ असणारी माणसेच जास्त भेटतात. तरी त्यातही रत्नाच्या बदल्यात स्वतःची सुटका करून घेण्यासाठी धडपडणारे आणि बळी कुणाचा द्यायचा म्हणून एकमेकांचे वाभाडे काढणारे कुटुंब आहेच. तरीही जीएंच्या कथांमध्ये सामान्य म्हणून भेटणारी माणसे ही काही बाबतीत असामान्य असतात असे मला नेहेमी वाटते. या टप्प्यावर एक बाब नमूद करून पुढे जावेसे वाटते. सामान्य कुणाला म्हणावे? त्याची व्याख्या काय? असे कुणी विचारल्यास ढोबळमानाने काही एक तत्व घेऊन जगणारी आणि ती पाळण्यासाठी धडपडणारी माणसे ही मी असामान्य या विभागात गणलेली आहेत. यातील बहुतेकांना अपयशच येते. मात्र तरीही ही माणसे…
- [जीएंच्या कथांमधील (अ)सामान्य माणसे - २ – दानय्या (तळपट)](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%ae%e0%a4%a7%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%85%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a4%be/): तळपट कथेतील दानय्या हा सामान्य माणुस आहे का? खरं तर मला तो कुठल्याही तऱ्हेने सामान्य माणुस वाटत नाही. कधीकधी वाटतं जीएंनी सामान्य माणसांपेक्षा असामान्य माणसांवरच जास्त लिहिले आहे. जीएंच्या कथेतील तथाकथित सामान्यांमध्ये एक वेगळाच पीळ दिसून येतो. जो आपल्याला सर्वसाधारणपणे सगळीकडे दिसत नाही. ही माणसे दुःख सोसतात, नियतीशी झुंज घेताना हरतात. तरीही ज्या चिवटपणे ती झुंजतात त्यामुळे त्यांचा पराभवदेखील त्यांना कमीपणा आणत नाही. उलट त्या झुंजण्यानेच त्यांचे व्यक्तीमत्व उजळून जाते. म्हटलं तर दानय्या एक गारुडी. इतर गारुड्यांपेक्षा जास्त कौशल्य असलेला असे आपण म्हणुयात. नाग पकडायचे, त्यांचे प्रदर्शन करायचे आणि पैसे मिलवून आपला चरितार्थ चालवायचा हे त्याचे आयुष्य. पण हे आयुष्य…
- [जीएंच्या कथांमधील सुखान्ताचा शोध](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%ae%e0%a4%a7%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%96%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a5%8d/): जीएंच्या कथा आणि सुखान्त या गोष्टी परस्परविरोधी आहेत असेच नेहेमी वाटते. जीएंच्या बहुतेक कथांना लैकिकार्थाने सुखान्त नाही. किंबहूना कथा वाचताना कथेतील दुःख वाचकाचेच दुःख होऊन बसते. ते दुःख हळुहळू सघन होत जाते आणि शेवटी त्याचा कडेलोट होऊन वाचकाच्या हाती सून्न राहणे इतकेच राहते हा आपला नेहेमीचा अनुभव. पण तरीही मला या विषयावर विचार करावासा वाटला याचे कारण माणुस सर्वार्थाने, पूर्णपणे, सर्वकाळ दुःखी राहू शकतो का? दुःख जरी असले तरी माणसाचे त्याबद्दल स्वतःचे असे एक तत्वज्ञान असतेच. आणि त्याच्या आधारे तो आपल्या दुःखाची टोचणी कमी करीत असतो. त्या अर्थाने जीएंच्या कथांमधील व्यक्तीरेखा त्यांच्या दुःखाच्या मर्यादेत थोड्यातरी सुखी आहेत का ते पाहण्याचा…
- [जीएंच्या कथांमधील समाजशास्त्र - १](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%ae%e0%a4%a7%e0%a5%80%e0%a4%b2-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b6%e0%a4%be/): समाजशास्त्राचा विद्यार्थी म्हणून कळत नकळत कुठलिही गोष्ट समाजशास्त्राच्या दृष्टीकोणातून पाहण्याची एक सवयच मला जडली आहे. जीए कथाही त्याला अपवाद नाहीच. मात्र जीएंच्या कथांमध्ये क्लासचा प्रभाव जाणवत असला तरी श्रीमंत ते सर्व दुर्गुणीआणि गरीब ते सर्व सद्गुणी असा भेद केलेला दिसत नाही. जीएंना आर्थिक कुचंबणा, त्यातून जगताना अपरिहार्यपणे येणाऱ्या मर्यादा जाणवत होत्या. त्या त्यांच्या अनेक कथांमध्ये जाणवतात. पण जीएंच्या कथा त्याही पलिकडे जाताना दिसतात. जीएंना मानव आणि मानवेतर शक्ती यातील संबंधांमध्ये रस होता असे ते अनेकदा सुनिताबाईंना लिहिलेल्या पत्रांमध्ये सांगताना दिसतात. याचाच अर्थ गरीबीमुळे आलेली दुःखं त्यांच्या काही कथांमध्ये दिसत असली तरी काही सामाजिक सिद्धांताप्रमाणे आर्थिक दरी दूर केली, सर्वांना पुरेसं…
- [जीए कथांचा मानसशास्त्रीय मागोवा -२](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%b8%e0%a4%b6%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%80%e0%a4%af/): जीएंच्या कथांमधली अनेक माणसे ही विशिष्ट सिच्युएशनमध्ये अडकलेली असतात. अशावेळी त्यांची वर्तणूक पाहिली तर मानसशास्त्रातील काही संकल्पना त्यात दिसू लागतात अशी माझी समजूत आहे. त्यादृष्टीने जीएंच्या अनेक कथांचा अभ्यास करता येईल असे मला वाटते. पहिल्या भागात आपण व्यक्तीमत्वाबद्दल पाहिले. या लेखात जीएंचे काही कथानायक लौकिकार्थाने सारे काही असूनही दुःखी होताना दिसतात याचे मानसशास्त्रीय कारण शोधण्याचा प्रयत्न आहे. त्यासाठी जीए काही कथांमध्ये ज्याप्रकारे माणसाच्या दुःखाची चर्चा करतात ते समजून घ्यावे लागेल. डोक्यावर असलेले ओझे कधीही खाली टाकता येईल हे माहित असले तर ते ओझे वाटत नाही असे जीए अनेकदा ध्वनित करताना दिसतात. मानसशास्त्रातील नैराश्यासारख्या विकारांमध्ये माणसाला येणाऱ्या नैराश्याचे एक महत्वाचे कारण…
- [स्वामी – जीए कथा एक आकलन – भाग ४](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a5%80-%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be-%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%86%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a4%a8-%e0%a4%ad/): आयुष्याच्या एका टप्प्यावर अध्यात्माकडे वळताना माणसाची काय भूमिका असते? स्वामी कथेच्या संदर्भात यावर बरेच काही बोलता येईल. मात्र सर्वसाधारणपणे दोन भूमिका याबाबत मांडता येतील. एक म्हणजे सारे काही उपभोगून झाले आहे, काही करण्यासारखे शिल्लक राहिलेले नाही आणि आता परमार्थाची ओढ लागलेली आहे. दुसरी भूमिका, जगात अगणित दुःख आहे, त्यामुळे विरक्ती येऊन परमार्थाकडे वळणाऱ्यांची. जीएंच्या स्वामी कथेबद्दल विचार करताना मी रुपकाच्याच दृष्टीने ती पाहात असतो. कथेचा नायक गावातून बाहेर पडला आहे. तेथे त्याला ओळखणारे कुणी नाही. तेथिल माणसांच्या वर्तणूकीची त्याला खंतही वाटली आहे. एका वयात ही भावना माणसात उचंबळून येते का? आपले कुणीही नाही? सर्व असूनही आपल्याला समजून घेणारे कुणी नाही?…
- [अश्वत्थामा, व्यासांचा आणि जीएंचा!](https://atulthakur.com/%e0%a4%85%e0%a4%b6%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%a5%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a4%be-%e0%a4%86%e0%a4%a3/): जीएंना महाभारताचे खुप आकर्षण होते हे आता सर्वश्रुत आहे. प्रतिभावंताचा विषय निघाला की जीए हटकुन व्यासांचे नाव घेत. जीएंच्या कथांमध्ये काही ठिकाणी महाभारताचे संदर्भ आलेले आढळतात. त्या उपमांनी, संदर्भांनी जीएंच्या कथांना एक वेगळीच श्रीमंती बहाल केलेली दिसते. त्यादृष्टीने जीएंची पत्रे महत्वाची आहेत. विशेषतः सुनिताबाईंना लिहिलेल्या जीएंच्या पत्रांत त्यांनी महाभारतावर, त्यातील व्यक्तीरेखांवर चर्चा केली आहे. ज्या तर्‍हेने जीए या विषयावर लिहितात त्यावरुन हे जाणवते की महाभारत हा त्यांच्या सततच्या चिंतनाचा विषय असावा. त्यांनी त्यावर स्वतंत्रपणे लिहिले असते तर आमच्यासारख्या जीएप्रेमींना आणखि एक खजिना कायमस्वरुपी प्राप्त झाला असता. आणि तो ही अक्षय असा. कारण जीएंचे लिखाण कितीही काळानंतर पुन्हा पुन्हा वाचले तरी…
- [घर (पिंगळावेळ) - जीए कुलकर्णी](https://atulthakur.com/%e0%a4%98%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%97%e0%a4%b3%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a5%87%e0%a4%b3-%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f-%e0%a4%95%e0%a5%81%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%a3/): मी ही कथा वाचून अनेक वर्षे झाली. आता बारीकसारीक तपशील आठवत नाहीत. जीएंच्या इतर अनेक कथांमध्ये काही गुढ पात्रं, अनोळखी प्रदेश, अनोळखी काल, निरनिराळी रुपकं धारण केलेल्या अध्यात्मिक चर्चा, अशा अनेक गोष्टी असतात. त्यातील काही नायकांशी आपली नाळ जूळत नाही इतके ते वेगळे असतात. “घर” कथेचं मात्र तसं नाही. यातील घटना आपल्या आसपास दिसतात इतकेच नव्हे तर आपल्यापैकी अनेकांच्या आयुष्यात यातील काही प्रसंग आले असण्याची शक्यता आहे. खचवून टाकणारं दु:ख ही अनेकांच्या आयुष्यात येणारी बाब आहे. ती एका कथाबीजाच्या रुपात जीएंनी मांडून देखिल ही कथा वेगळी का वाटते याचा विचार मला करावासा वाटतो. याचं एक महत्त्वाचं कारण हे की ही…
- [जीएंची शेलॉट…एक विचार](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f%e0%a4%82%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%b6%e0%a5%87%e0%a4%b2%e0%a5%89%e0%a4%9f%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%9a%e0%a4%be%e0%a4%b0/): आमचे ज्येष्ठ स्नेही अशोकराव पाटील जेव्हा जीएंवर लिहितात तेव्हा ती माझ्यासाठी महत्त्वाची घटना असते. याची काही कारणे आहेत. ते फार कमी लिहितात त्यामुळे त्यांनी एखाद्या विषयावर सविस्तर लिहिणे हेच मुळी दुर्मिळ असते. माझ्यासारख्या वाचकांना त्यांचे लेखन ही एक पर्वणी असल्याने आम्ही अधुनमधुन त्यांना लिहिण्याचा आग्रह करत असतो. मात्र जीएं वर अशोकरावांनी लिहिणे याला फार वेगळे महत्त्व आहे. सर्वप्रथम म्हणजे अगदी कोपर्‍यात राहणार्‍या, आपले एकटेपण कटाक्षाने जपणार्‍या जीएंचा सहवास अशोकरावांना लाभला आहे. जीएंबरोबर त्यांच्या भेटीगाठी झाल्या आहेत. पत्र व्यवहार झाला आहे. दुसरे म्हणजे जीएंचे इंग्रजी वाचन अफाट होते. अशोकरावांचाही इंग्रजी साहित्याचा रसिक व्यासंग आहे. त्यामुळे जीएंच्या लेखनात पाश्चात्य साहित्याच्या पाऊलखुणा कुठे…
- [जीए कथा एक आकलन - सांजशकुन- अस्तिस्तोत्र - १](https://atulthakur.com/%e0%a4%9c%e0%a5%80%e0%a4%8f-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be-%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%86%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a4%a8-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%82%e0%a4%9c%e0%a4%b6%e0%a4%95%e0%a5%81%e0%a4%a8-%e0%a4%85/): जीएंच्या सांजशकुन मधील अस्तिस्तोत्र ही पहिली कथा. कथा फक्त चार पानांची. पण संस्कृतात सूत्र वाङ्मय असतं त्या धर्तीची आहे. सूत्रं अगदी छोटी असतात. किंबहूना ती छोटीच असावी असा नियम आहे. अल्पाक्षरत्व हा येथे फार मोठा गुण मानला जातो. मात्र या एकेका सूत्राचा आवाका प्रचंड असतो. त्यावर नाना तर्‍हेच्या टिका लिहिल्या जातात. अनेक विद्वान अनेक तर्‍हेने त्यांचा अथ लावतात. खरं तर “सांजशकुन” मधील सर्व कथाच सूत्राप्रमाणे आहेत. आणि मी विद्वान नसतानादेखील त्यांतील काही कथांचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न करणार आहे. हा प्रयत्न अयशस्वी होण्याची शक्यता खूपच असल्याने वाचकांनी फारशी अपेक्षा ठेवू नये हे आधीच सांगितलेले बरे. “अस्तिस्तोत्र’ कथेतील फक्त पहिल्या ओळीवर हा…
- [स्वामी – जी. ए. कथा, एक आकलन – भाग – १](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a5%80-%e0%a4%9c%e0%a5%80-%e0%a4%8f-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be-%e0%a4%8f%e0%a4%95-%e0%a4%86%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a4%a8-%e0%a4%ad/): जीएं.नी आपल्या पत्रात एका ठिकाणी लिहिलं होतं कि कथेचा विकास होत असतो. आधी ज्याप्रमाणे गणितात रामकडे पाच आंबे आहेत आणि शामकडे सात आंबे असतील तर त्यांची बेरीज किती अशी सुरुवात होते. पुढे नावे व वस्तू जाऊन अ अधिक ब बरोबर क अशा स्वरुपाची सूत्रे येतात. जीएंना कथेची ही वाढ महत्वाची वाटत होती. त्यामुळे कथेचे शारीर स्वरुप नाहीसे होऊन पुढे फक्त चिन्हे अस्तीत्वात येतात. आणि मग कथेचे, त्यातील अंतर्प्रवाहांचे स्वरुप हे देश काल यांना ओलांडुन पलिकडे निघुन जाते. जीएंच्या कथेने घेतलेले हे वळण पुढे सांजशकुन आणि रमलखुणा यामध्ये स्पष्टपणे दिसुन येते. हे दोन्ही कथासंग्रह १९७५ सालचे आहेत. मात्र त्या अगोदर दीपावलीच्या…
- [पारधी (हिरवे रावे) – जी. ए. कथा, एक आकलन](https://atulthakur.com/%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a7%e0%a5%80-%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a4%b5%e0%a5%87-%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%b5%e0%a5%87-%e0%a4%9c%e0%a5%80-%e0%a4%8f-%e0%a4%95%e0%a4%a5%e0%a4%be/): जीएंच्या कथा वाचायचे व्यसन लागुन अनेक वर्षे झाली. मात्र जीए कथां मधुन नवनवीन अर्थ गवसण्याची प्रक्रिया संपत नाहीय. दहा वर्षापुर्वी वाचलेले जीए वेगळे, आता वाचलेले जीए वेगळे. काहीवेळा वाचताना असं वाटतं कि आता आपण अगदी कथेचा तळ गाठला. पण थोडक्याच कालावधीनंतर असं जाणवतं कि तो फक्त एक टप्पा होता. जीए आणखि खोल आहेत. आपल्याकडे अध्यात्मात आत्म्याच्या सर्वव्यापीपणाचे दृष्टान्त आहेत. त्याप्रमाणे जीएंच्या कथा या ब्रह्माण्ड व्यापुन वर दशांगुळे उरणार्‍या आत्म्याप्रमाणे जास्तीचा अर्थ घेऊन पुढे पुढे येत राहतात. आपण प्रौढ होत जातो तसतसे कथेचे आणखि पैलु समोर येतात. त्यामुळे जीएंच्या कथेचं हे आकलन वयाच्या एका टप्प्यावर केलेलं आकलन आहे. काही वर्षांनी कदाचित…

## Pages

- [Privacy Policy](https://atulthakur.com/privacy-policy/): Who we are Our website address is: http://atulthakur.com. Comments When visitors leave comments on the site we collect the data shown in the comments form, and also the visitor’s IP address and browser user agent string to help spam detection. An anonymized string created from your email address (also called a hash) may be provided to the Gravatar service to see if you are using it. The Gravatar service privacy policy is available here: https://automattic.com/privacy/. After approval of your comment, your profile picture is visible to the public in the context of your comment. Media If you upload images to…
- [Disclaimer](https://atulthakur.com/disclaimer/): The ATULTHAKUR.COM (the “Site”) is an online Personal website provided by Atul Thakur. PLEASE READ THIS DOCUMENT CAREFULLY BEFORE ACCESSING OR USING THE SITE. BY ACCESSING OR USING THE SITE, YOU AGREE TO BE BOUND BY THE TERMS AND CONDITIONS SET FORTH BELOW. IF YOU DO NOT WISH TO BE BOUND BY THESE TERMS AND CONDITIONS, YOU MAY NOT ACCESS OR USE THE SITE. ATULTHAKUR.COM MAY MODIFY THIS AGREEMENT AT ANY TIME, AND SUCH MODIFICATIONS SHALL BE EFFECTIVE IMMEDIATELY UPON POSTING OF THE MODIFIED AGREEMENT ON THE SITE. YOU AGREE TO REVIEW THE AGREEMENT PERIODICALLY TO BE AWARE OF SUCH…
- [निवडक लेखन](https://atulthakur.com/%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b5%e0%a4%a1%e0%a4%95-%e0%a4%b2%e0%a5%87%e0%a4%96/): निवडक लेख सकारात्मकता पेरणारी माणसे – निलिमा बोरवणकर रंग माझा वेगळा – डॉ. माया तुळपुळे चंदनाचे हात, पायही चंदन – डॉ. अनिता अवचट मार्तंड जे तापहिन… आत्मषटकम् – डॉ. गौरी माहुलीकर आणि एका हृद्य सोहळ्याची गोष्ट भावस्थिराणि जननान्तरसौहृदानि… मासळीबाजारातील मेकॅनिक परखड – डॉ. अविनाश बिनीवाले डॉ. सिंधू डांगे, अविरत चाललेला ज्ञानयज्ञ आमच्या उज्ज्वलाताई पुन्हा संस्कृत भवन… श्रुती, समाज आणि वैदिक संशोधन मंडळ आंबट वरण, उंधियू आणि रेखाताई तिळगुळ घ्या गोड गोड बोला, आई गेलीय रक्तदानाला – अंजली महाजन (भेटू आनंदे) आमच्या शोभनाताई…! अशोकराव भाषाशास्त्र विभाग, मुंबई विद्यापीठ, एक समृद्ध अनुभव Load more
- [मन आणि मनःस्वास्थ्य](https://atulthakur.com/%e0%a4%ae%e0%a4%a8-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a4%83%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a5%e0%a5%8d%e0%a4%af/): मनःस्वास्थ्य अस्वीकाराचा स्वीकार – डॉ. आनंद नाडकर्णी योग आणि व्यसनमुक्ती – १ – एका शक्यतेची ओळख मनापासून – १ – मानसोपचाराचा मागोवा गते शोको न कर्तव्यो भविष्यं न चिन्तयेत् संस्कृत साहित्य आणि मानसोपचार, एक शक्यता – भाग १ एका देवमाणसाबद्दल… Load more योग योग आणि व्यसनमुक्ती – २ – सहचरींनी योगाभ्यास का करावा योग आणि व्यसनमुक्ती – ४ – योग खरंच सर्वांसाठी आहे का? योगाभ्यासाची आवश्यकता हठं विना राजयोगो… योग आणि व्यसनमुक्ती – १ – एका शक्यतेची ओळख Load more व्यसनमुक्ती योग आणि व्यसनमुक्ती – ४ – योग खरंच सर्वांसाठी आहे का? योग आणि व्यसनमुक्ती – १ – एका शक्यतेची…
- [समाज आणि विचार](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9c-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%9a%e0%a4%be%e0%a4%b0/): समाज पार्किन्सन्स मित्रमंडळ, एक आकलन – १ स्वमदत गट एक कल्पतरु – १ सूर निरगस हो… रंग माझा वेगळा – डॉ. माया तुळपुळे चंदनाचे हात, पायही चंदन – डॉ. अनिता अवचट मार्तंड जे तापहिन… काळजीवाहक म्हणून घडतांना – १ एक डोळ्यात अंजन घालणारा प्रोत्साहन सोहळा एक आगळावेगळा प्रोत्साहन सोहळा… एक प्रोत्साहन सोहळा… समाजशास्त्राच्या चष्म्यातून संस्कृत शिकताना भेटू आनंदे – १ – श्री. शरच्चंद्र पटवर्धन आंबट वरण, उंधियू आणि रेखाताई भेटू आनंदे – १- सुरुवात तिळगुळ घ्या गोड गोड बोला, आई गेलीय रक्तदानाला – अंजली महाजन (भेटू आनंदे) एक धावती भेट पार्किन्सन्स मित्रमंडळाबरोबर एका देवमाणसाबद्दल… पार्किन्सन्स मित्रमंडळाचा वार्षिक मेळावा वाडवळी फिल्डवर्क,…
- [About](https://atulthakur.com/about-2/): राजहंसाचे चालणे, जगी जालिया शहाणे, आणिके काय कोणे, चालावेचिना | (ज्ञानेश्वरी) ही ज्ञानदेवमहाराजांची ओवी येथे दिल्यावर लेखनाचा उद्देश काय हे खरं तर सांगण्याची गरज उरलेली नाही. अनेक उत्तमोत्तम लेखकांचे लेखन वाचत असताना आपणही तसेच लिहावे असे वाटण्याइतके धाडस माझ्यात नाही. मात्र अनेक विषयांची आवड असल्याने त्या विषयांबद्दल, आसपासच्या परिस्थितीबद्दल, माणसांबद्दल कुठेतरी काहीतरी खरडावे असे मात्र वाटते. शिवाजी महाराज, टिळक, गांधी, गुरुदेव नरहर कुरुंदकर, पुलं, जीए, मोहम्मद रफी, लता मंगेशकर अशा अनेक व्यक्तींबद्दल मला अतीव आदर वाटतो. त्यांच्यावर लिहिताना लेखन हे किर्तनाच्या पातळीवर गेले आहे असे जर कुणाला वाटले तर ते अगदी खरे आहे. या मंडळींच्या नावाचा कुठेही गजर झाला कि…
- [कला आणि संस्कृती](https://atulthakur.com/%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a4%be-%e0%a4%86%e0%a4%a3%e0%a4%bf-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a5%83%e0%a4%a4%e0%a5%80/): देववाणी मागोवा अभिनवगुप्ताचा… इंडियन पोएटिक्स, सम इनसाईटस सम क्वेश्चन्स – डॉ. सरोज देशपांडे आत्मषटकम् – डॉ. गौरी माहुलीकर आणि एका हृद्य सोहळ्याची गोष्ट हस्तलिखित संरक्षण आणि जतन – डॉ. सुषमा पौडवाल (संस्कृत भवनातून) भावस्थिराणि जननान्तरसौहृदानि… कालिदासाचे रघुवंश – डॉ. परिणीता देशपांडे गते शोको न कर्तव्यो भविष्यं न चिन्तयेत् डॉ. सिंधू डांगे, अविरत चाललेला ज्ञानयज्ञ समाजशास्त्राच्या चष्म्यातून संस्कृत शिकताना पुन्हा संस्कृत भवन… Load more आदरणीय जीए जीए आणि गूढ विषय जी. ए. नावाची वेदना… तळपट – व्यक्तीमत्वातील गुंतागुंत गुंतवळ, एका सिच्युएशनमध्ये अडकलेली माणसे जीएंच्या कथांमधील (अ)सामान्य माणसे – १ जीएंच्या कथांमधील (अ)सामान्य माणसे – २ – दानय्या (तळपट) जीएंच्या कथांमधील सुखान्ताचा…
- [Contact](https://atulthakur.com/contact/)
- [संपर्क](https://atulthakur.com/%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%aa%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%95/)
- [आमच्याबद्दल](https://atulthakur.com/about/)
- [Home](https://atulthakur.com/): एक डोळ्यात अंजन घालणारा प्रोत्साहन सोहळा समाजBy डॉ. अतुल ठाकुरJanuary 1, 2026 आमच्या उज्वलाताईंनी त्यांच्या सरस्वतीदेवी विद्या विकास ट्र्स्ट तर्फे होणाऱ्या आजच्या कार्यक्रमाबद्दल आधीच सांगितले होते. त्यामुळे रविवारची सकाळ या कार्यक्रमासाठी मोकळी… Read more आदरणीय जीए जीएंच्या कथांमधील सुखान्ताचा शोध जीएंच्या कथांमधील समाजशास्त्र – १ स्वामी – जीए कथा एक आकलन – भाग ४ अश्वत्थामा, व्यासांचा आणि जीएंचा! जीए कथांचा मानसशास्त्रीय मागोवा -२ घर (पिंगळावेळ) – जीए कुलकर्णी समाजशास्त्र रंग माझा वेगळा – डॉ. माया तुळपुळे काल मुक्तांगणला जाण्याआधी शिवाजीनगरला उतरायचे होते. आनंदयात्रीसाठी डॉ. माया तुळपुळे यांची मुलाखत घ्यायची होती. “व्यसनाच्या पलिकडले” सदरात आम्ही व्यसनाहुनही भयंकर… एक धावती भेट पार्किन्सन्स…


[comment]: # (Generated by Hostinger Tools Plugin)